Al negen jaar een stel en ook twee deeltijdkinderen

Negen jaar zijn ze al bij elkaar. Ze bezitten samen een huis. Ze hebben een samenlevingscontract en laten in hun testamenten elkaar hun hebben en houden na. Als ze onverhoeds samen de vangrails in duiken, is de erfenis voor de kinderen. Voor Mickey (6) en Barry (4 maanden) die twee à drie dagen per week bij hen zijn. Wat willen ze nog meer, Jos van Berkum en René Paans?

Trouwen. Of in ieder geval de mógelijkheid hebben om te kunnen trouwen. Om de kinderen hoeven ze het niet te doen. Mickey en Barry zijn van de overburen, dus een huwelijk tussen Van Berkum en Paans heeft voor die kleintjes geen consequenties.

Het homo-paar hoeft ook niet te trouwen om er zeker van te zijn dat hun nalatenschap na overlijden elkaar of de kinderen toekomt. Het wettelijk recht dat ouders hadden op een deel van de erfenis van hun ongehuwde en kinderloze kinderen - de legitieme portie - is per 1 januari dit jaar afgeschaft.

Dat ze met een huwelijk ook het recht zouden krijgen kinderen te adopteren, is voor Van Berkum en Paans niet meer van belang. Niet nu ze Mickey en Barry hebben, de kinderen van hun hetero-vrienden Joan en Maarten Gast, die schuin tegenover hen wonen.

En toch willen Van Berkum en Paans kunnen trouwen. Vanwege de gelijkheid. Dat ze dezelfde rechten hebben als hetero's. Dus ook het recht op een huwelijk. En vanwege de erkenning. Dat ook de overheid, met het openstellen van het huwelijk, erkent dat homo-paren gelijk zijn aan hetero-paren.

Voor Jos van Berkum persoonlijk betekent het huwelijk nog meer: “Duidelijkheid naar de omgeving toe, dat mijn relatie niets verschilt van de relaties die mannen met vrouwen hebben. Zoveel mensen denken dat homo-relaties per definitie vluchtige, kortstondige relaties zijn. En een samenlevingscontract heeft in de maatschappij weinig betekenis. Da's makkelijk, zegt men. Van zo'n contract kom je ook makkelijker weer af.”

“Als ik tegen mensen zeg dat Jos en ik negen jaar bij elkaar zijn”, vult René Paans aan, “zijn ze stomverbaasd. Dat dat kan bij homo's. Weet je, toen ik Joan, de moeder van Mickey en Barry leerde kennen, zo'n tien jaar terug, zaten we in zo'n vriendenclub met allemaal hetero-stellen en twee homo-paren. Ik had het er laatst nog met haar over. Van die hetero's is niemand meer bij elkaar. Alleen de homorelaties zijn nog hetzelfde.”

Extra betekenis

Maar ook naar elkaar toe, vindt Van Berkum, geef je met een huwelijk een extra betekenis aan je verbondenheid. Een extra betekenis, die volgens de Emancipatieraad is ingegeven door de status van het huwelijk in deze maatschappij. De raad liet gisteren in een advies over leefvormen weten dat hij af wil van het huwelijk als norm. Mensen zouden, homo of hetero, de keuze moeten hebben uit verschillende wettelijke contracten waar het huwelijk er één van is, naast partnerregistratie bij de burgerlijke stand en het samenlevingscontract bij de notaris. Het argument dat het huwelijk aansluit bij de behoefte van een meerderheid van de bevolking is voorbarig, vindt de Emancipatieraad. Zeker zolang er nog geen erkenning is van andere leefvormen.

Het argument van tegenstanders van het homohuwelijk dat adoptie door mensen van hetzelfde geslacht niet in het belang is van het kind is onzin, vinden Van Berkum en Paans. Er worden al heel veel kinderen opgevoed door mensen van hetzelfde geslacht. Door twee vrouwen, van wie een de biologische moeder is en de vader een bekende of anonieme donor. Het komt ook steeds meer voor dat een lesbo-stel en een homo-paar samen besluiten een kind te verwekken en de zorg te delen. Ook zijn er homo's, maar dat komt minder vaak voor, die een draagmoeder inschakelen om hun kinderwens te realiseren.

“Die kinderen hebben er volgens mij geen problemen mee”, zegt Van Berkum. “Het is een cliché, maar ik denk dat boven alles staat dat kinderen in een liefdevolle omgeving het gelukkigst zijn.” En over het argument dat bij een opvoeding door twee vrouwen de mannelijke inbreng ontbreekt en bij een opvoeding door twee mannen, de vrouwelijke, zegt hij: “Het is onmogelijk een kind op te voeden met alleen één geslacht in zijn omgeving. Er is bij ons genoeg vrouwelijke inbreng. Oma's, zusters, tantes, buurvrouwen, moeders van schoolvriendjes. De vrouwelijke inbreng zit gewoon in de maatschappij.”

Voor twee mannen is het wel veel moeilijker een kinderwens te realiseren. Met een lesbo-stel samen iets ondernemen, dat is niet bij Van Berkum en Paans opgekomen. “We kennen geen lesbische paren waar we zo intiem mee omgaan dat we daar aan dachten”, zegt Paans. “En ik zou niet zomaar op iemand afstappen met de vraag: Wil jij een kind? Ik wil het ook.”

Een advertentie zetten om een draagmoeder te vinden, daar moesten ze helemaal niet aan denken. Dan nog liever een draagmoeder vinden in hun kennissenkring. Maar dan nòg. “Als ik zelf een kind zou kunnen baren”, zegt Van Berkum, “zou het me ontzettend moeilijk lijken om het af te staan. Bovendien is er wettelijk niets geregeld over het draagmoederschap, dus je staat als homo-stel heel zwak als de moeder opeens haar kind terug wil. Adoptie zou voor ons de enige mogelijkheid zijn. Het kind dat je krijgt, is immers al afgestaan.”

Maar vier jaar geleden ging de kinderwens van de mannen op een heel andere manier 'voor een groot deel' in vervulling. Paans paste al regelmatig op zijn petekind Mickey. Mickey's toen nog alleenstaande moeder, Joan Gast, zat nog op de politieschool, waar ze haar huidige echtgenoot Maarten Gast ontmoette. Als politieagenten zou het stel veel onregelmatige diensten hebben. Zowel Van Berkum en Paans als het echtpaar Gast waren erg gelukkig met de manier waarop ze zo stilaan samen de zorg voor Mickey deelden. Ze besloten dat op een meer structurele basis te gaan doen. De roosters kwamen op de ijskasten te hangen, wanneer Mickey bij de twee mannen zou zijn en wanneer bij zijn moeder en haar man. Beide paren woonden toen in de binnenstad van Amsterdam.

“Niet echt een omgeving waar je kinderen lekker buiten laat spelen”, vertelt Paans. “Toen Mickey vier zou worden en dus naar school zou gaan, besloten we samen te gaan verhuizen. Het liefst hadden we twee huizen naast elkaar gekocht. Dan zouden we in de muur tussen de aangrenzende zolders een deur maken, zodat Mickey niet van het ene naar het andere huis zou hoeven te gaan.”

Maar dat lukte niet. Nu wonen de paren schuin tegenover elkaar in een woonwijk in Purmerend. Mickey en Barry hebben ook bij Van Berkum en Paans thuis hun eigen kamer. Paans heeft speciaal voor baby Barry pas de zolder verbouwd. “Doe je dat voor het kind van een ander?”, vroegen ze in het hotel waar hij parttime werkt. “Ik zie ze zo niet”, zegt hij. “Mickey en Barry zijn eigen.”

Maar ook hier geldt dat het homo-paar geen enkel recht heeft als de familie Gast van de een op de andere dag het contact verbreekt. Van Berkums moeder heeft hem ooit gewaarschuwd: “Hecht je niet teveel aan Mickey. Als het misgaat ben je hem kwijt.” Zelf zegt Van Berkum, die ook parttime werkt: “Als mijn broer gaat scheiden, is hij ook zijn kinderen kwijt. Die worden toch meestal aan de moeder toegewezen.”

Die broer heeft dan tenminste nog een omgangsrecht. Paans: “Als ik zie dat ook grootouders wel eens met succes een beroep doen op hun omgangsrecht, dan denk ik dat wij toch ook wel een kansje maken als we kunnen aantonen dat we een aantal jaren verantwoordelijk zijn geweest voor de opvoeding van Mickey en Barry.” Maar Van Berkum weet beter. Hij schudt zijn hoofd. Dat zal pijn doen.

In de buurt weten de mensen dat Mickey en Barry twee huizen hebben. Als schoolvriendjes bij Mickey thuis spelen weten hun ouders dat, als er bij het ene huis niet open wordt gedaan, ze aan de overkant moeten zijn om hun kind op te halen. Als de kinderen het weekeinde bij hun ouders zijn, gaan ze gerust met Van Berkum en Paans mee naar een familiefeestje. Want die familie is evengoed hun familie geworden. Van de week ging Paans met Joan Gast mee naar Mickey's zwemles. Ergens uit het bad kwam een bekend geschreeuw. “Joan keek me aan en zei: Dat zal die van ons wel weer wezen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden