Al-Kaida staat niet alleen op verdachtenlijst

Wie heeft de aanslag op Bali gepleegd? De eerste verdachte is het Al-Kaida-netwerk of een daarmee sympathiserende beweging, maar in het van geruchten doordrenkte Indonesië is er nog zeker een gegadigde: de veiligheidsdiensten.

AMSTERDAM - Voor de Indonesische minister van defensie Abdul Djalil staat het vast: de terreurorganisatie Al-Kaida is verantwoordelijk voor de aanslag in Kuta Beach op Bali. Zijn regering zegt de namen van verdachten te hebben, de aanwijzingen zijn volgens hem zeer sterk.

Het zou ook passen in een patroon. Al langer waarschuwen westerse veiligheidsdiensten voor de mogelijkheid van een nieuwe zware aanslag door het Al-Kaida-netwerk van Osama bin Laden, mogelijk in Azië. Rond 11 september -een jaar na de aanvallen op het WTC in New York en het Pentagon in Washington- sloten de Verenigde Staten speciaal hun ambassades in Indonesië, de Filippijnen en Maleisië, nadat Washington zeer concrete aanwijzingen had gekregen van een dreiging. Minder dan twee weken later ontplofte inderdaad een granaat bij de Amerikaanse vertegenwoordiging in Jakarta, waarbij de vermoedelijke eigenaar omkwam. Of dat een aanslag was is overigens onduidelijk.

De achtergrond van de waarschuwingen is een toenemende samenwerking van islamitisch-extremistische organisaties in Zuidoost-Azië. Het was al eerder bekend dat leden van het Indonesische Jamaah Islamiah in het verleden training kregen in de Afghaanse kampen van Al-Kaida. Twee jaar geleden zouden bovendien twee van de kapers die een vliegtuig het WTC in vlogen, elkaar hebben ontmoet in Maleisië. En in juni arresteerde Indonesië de Koeweiter Omar al-Faroek, die volgens de Amerikanen Al-Kaida's regionaal leider, en die al tussen negen islamitische organisaties uit verschillende landen banden had gesmeed. Een bewijs daarvan zou de simultane aanslag in december 2000 zijn, toen in Jakarta en Manila tegelijkertijd bommen afgingen.

Ook het geweld op Bali volgt dat patroon. Niet alleen gingen vrijwel tegelijkertijd explosieven af op Bali en op Sulawesi, ook zijn volgens de eerste berichten soorten explosieven gebruikt die in Indonesië normaal niet beschikbaar zijn. Het is bovendien een economisch doelwit van belang -toerisme is een grote bron van inkomsten voor Indonesië. Juist gisteren prees Osama bin Laden islamitische strijders met hun aanslag op een Franse tanker bij Jemen -dat het echt om hem gaat wordt althans geclaimd op de site met de boodschap. En die aanslag betrof eveneens een economisch doelwit- ,,de navelstreng, het toevoerkanaal en de slagader van de kruisvaarderswereld (het christelijke Westen, red.)'' hebben wij zo zwaar getroffen, aldus Osama's boodschap. Ook heeft Al-Kaida bijvoorbeeld een aanslag op Duitse toeristen in Tunesië opgeëist.

Maar er zijn gerede twijfels. Zo was de bekentenis van al-Faroek over zijn successen in het verenigen van organisaties onder Al-Kaida-vlag wel erg snel -bekennen is een kwaliteit die leiders van het terreurnetwerk meestal niet tentoonspreiden. Ook is een van de belangrijkste beschuldigde organisaties in Indonesië -Jemaah Islamiah (JI)- juist afgelopen augustus nog eens doorgelicht door de onafhankelijke International Crisis Group (ICG). Die concludeerde dat de doelstellingen van JI dan wel radicaal zijn -invoering van een islamitische staat in meerdere Aziatische landen- maar dat de bewijzen dat Al-Kaida daarbij betrokken is, of zelfs aanslagen van JI initieert, flinterdun zijn. Net als de ICG sluiten ook andere deskundigen niet uit dat er contacten zijn tussen individuele extremisten, maar ze betwijfelen of er internationale afstemming tussen islamitische organisaties is.

JI-leider Abu Bakar Bashir heeft gisteren ontkend iets met de bommen op Bali van doen te hebben. Reden kan zijn dat hij wil voorkomen dat zijn organisatie wordt opgerold. Maar volgens Indonesië-kenners staat JI er niet om bekend successen in de strijd tegen kafirs -ongelovigen- te ontkennen, ook niet als ze gewelddadig zijn. Een zwijgen zou daarom meer voor de hand hebben gelegen. Onder meer de ICG waarschuwt er bovendien voor dat het aanpakken van JI door de Indonesische regering op lange termijn meer extremisten kweekt dan het doet verdwijnen. Het opeisen van de aanslag zou daarom juist vanuit het langetermijnperspectief van Al-Kaida een aantrekkelijke optie kunnen zijn.

In Indonesië duikt daarom ook de theorie op dat binnen de veiligheidsdienst van het leger belanghebbenden rondlopen. Geconfronteerd met het dreigende uiteenvallen van Indonesië en het verlies aan invloed in het huidige democratiseringsproces, zoeken zij aanleiding herstel van hun macht af te dwingen. Het vooruitzicht van een islamitische terreurgolf zou die aanleiding kunnen vormen. Bewijzen zijn er nauwelijks voor deze these, die impliceert dat leden van de veiligheidsdiensten de aanslag op Bali hebben laten plegen. Maar feit is dat er vergaande antiterreurwetten liggen in het parlement die het leger grotere bevoegdheden geeft. Ook zien haviken binnen het leger met lede ogen aan, hoe president Megawati voor een deel op de islamitische partij PPP steunt. Of dat echter voldoende motivatie is voor een aanslag met bijna tweehonderd doden tot gevolg, is vooralsnog ook aanleiding voor gerede twijfel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden