Al-Kaida herrijst in Midden-Oosten

Ook in Syrië, van waaruit het verzet in Irak weer wordt gevoed

Na een jaar van toenemend geweld waarbij bijna achtduizend Iraakse burgers omkwamen, heeft Al-Kaida de aanval ingezet op delen van Irak. De zwarte vlag van de Islamitische Staat in Irak en Groot Syrië (Isis), de naam die Al-Kaida in de regio gebruikt, is gehesen in de steden Falloedja en Ramadi. In Falloedja wordt nog hevig gevochten, maar houden de radicale moslims stand, terwijl ze uit Ramadi weer grotendeels zijn verjaagd. Er zijn vermoedelijk honderden doden gevallen.

De steden liggen in de overwegend door soennieten bewoonde provincie Anbar, en staan bekend als rebels en anti-regering. Al tijdens de Amerikaanse inval in Irak in 2003 maakte met name Falloedja naam als bolwerk van de soennitische oppositie tegen de inval. De soennieten, die een minderheid vormen in Irak, vreesden aan invloed in te boeten na de val van de (soennitische) dictator Saddam Hoessein. Het Amerikaanse leger gooide Falloedja in 2004 grotendeels plat, waarbij honderden mensen om het leven kwamen.

Na de val van Saddam en het aantreden van door sjiieten gedomineerde regeringen, kwam de vrees van de soennieten uit: zij voelen zich gediscrimineerd en gemarginaliseerd. In Anbar begonnen een jaar geleden grote protesten tegen de regering, maar die zijn door de huidige sjiitische premier Noeri al-Maliki vakkundig genegeerd. Vorige week liet hij een laatste protestkamp in Ramadi zelfs met geweld ontruimen.

De soennitische onvrede over het overheidsoptreden biedt nieuwe ruimte aan Al-Kaida, dat in de jaren na de Amerikaanse inval groot werd in Irak, maar sinds 2006 sterk aan invloed inboette. Tot voor kort konden de strijders in Anbar niet op veel steun rekenen, maar na de ontruiming in Ramadi trokken ze die stad en Falloedja binnen, en riepen in de provincie Anbar een islamitische staat uit. Het is voor het eerst in jaren dat Al-Kaida weer zo prominent aanwezig is in Iraakse steden.

In Ramadi besloten lokale (soennitische) stamhoofden terug te vechten: dankzij een gelegenheidscoalitie met het Iraakse leger konden de radicalen worden verjaagd. Maar premier Maliki kan niet meer bij voorbaat rekenen op steun uit gematigde soennitische hoek. Toch wijst niets erop dat hij bereid is de soennitische bevolking meer politieke invloed te geven om hen voor zich te winnen.

In plaats daarvan heeft de premier steun gevraagd bij de Amerikanen, die hij eerder het land uit wist te bonjouren. Nog in november vroeg Maliki in Washington om steun om de radicalen te bestrijden. De Amerikanen, die zich twee jaar geleden definitief uit Irak terugtrokken, leverden hem raketten en verkenningsvliegtuigen, maar weigerden de verlangde gevechtsvliegtuigen. Minister van buitenlandse zaken Kerry benadrukte gisteren dat Amerikaanse troepen evenmin zullen terugkeren.

Intussen breiden de strijders van Al-Kaida hun invloed ook in buurland Syrië uit. Daar stromen geld en wapens binnen, die ook in Irak gebruikt kunnen worden. Zo is Al-Kaida klaargestoomd om in 2014 in beide landen vaste voet aan de grond te krijgen. Zelfs als Falloedja en Ramadi volledig worden ontzet, blijft de dreiging bestaan. Dat Al-Kaida het talent heeft uit zijn as te herrijzen, heeft het al eerder bewezen.

Meer nieuws op Vandaag 4

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden