Al Jazeera zegt wat Qatar bevalt

Arabische zender nu propagandamachine

Weinig nieuwszenders zijn zo vaak onderwerp van het nieuws als Al Jazeera. Sinds de oprichting in 1996 ligt de zender, die zijn hoofdkwartier heeft in Qatar, onder vuur. Al Jazeera zond toespraken uit van Osama bin-Laden, zonder erin te knippen. Het nodigde daarnaast geregeld Israëlische gasten uit, en ging op pad met activisten die door geen enkel medium gehoord werden. Maar sinds drie jaar lijkt die kritische koers verdwenen.

Al Jazeera's journalistieke onafhankelijkheid en gewaagde keuzes van gasten maakte de zender aanvankelijk geliefd bij het Arabische publiek, en gehaat bij Arabische dictators en hun westerse bondgenoten. Tijdens de Irak-oorlog stelde de Amerikaanse president George W. Bush zelfs aan de Britse premier Blair voor om het hoofdkwartier van Al Jazeera op te blazen vanwege de berichtgeving. En Arabische regeringen pakten geregeld journalisten van Al Jazeera op, of maakten hen op andere manieren het werk haast onmogelijk.

De stroom van kritiek nam af na het uitbreken van de Arabische revoluties. Zo prees in 2011 zelfs de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken de zender die, in tegenstelling tot zijn Amerikaanse concurrenten, 'echt nieuws' zou brengen. De 'Al-Qaida-zender', zoals Al Jazeera in het verleden vaak werd genoemd in de VS, ontving in datzelfde jaar de hoogste journalistieke onderscheiding van de vermaarde Columbia University.

Terwijl sommige regeringen Al Jazeera langzaamaan begonnen te omarmen, nam de kritiek toe onder kijkers. Al Jazeera's berichtgeving in de Arabische wereld werd vooral bepaald door zijn beschermheer: Qatar. Het rijke oliestaatje steunde de Moslimbroederschap in Egypte, vervolgens kregen bij Al Jazeera uitsluitend moslimbroeders het woord. De breuk met de kritische traditie van Al Jazeera is nergens zo duidelijk als in Syrië, waar Qatar aan de kant staat van de soennitische rebellen.

Vorige maand leidden de uitspraken van een van Al Jazeera's bekendste journalisten, Faisal Qasim, tot een kleine rel. De Syrische journalist, die meer dan 2,5 miljoen volgers heeft op Twitter en een uitgesproken tegenstander is van het Syrische regime, hekelde de alawitische steun voor Assad. Tijdens de uitzending reageerde hij op een opiniepeiling met de stelling: Hebben de alawieten de verdoemenis over zichzelf afgeroepen?

Na een opsomming van de vermeende misdaden van de alawitische gemeenschap in het Syrische conflict, zei Qasim: "Bij God, de Syriërs wachten ongeduldig op het moment om de alawitische gebieden binnen te trekken."

Hij vergeleek de alawieten onder meer met duivels, en zei dat zolang 'de alawieten niet zullen boeten voor hun misdaden', het Syrische conflict onopgelost blijft. Het Syrische volk, zo stelde hij, heeft 'het recht om de slachting van alawieten te eisen'.

De uitspraken van Qasim bleven zonder gevolgen. Hij is nog steeds wekelijks te zien op televisie.

Een andere journalist van Al Jazeera maakte deze maand eveneens de tongen los bij kijkers. De Syrische journalist Ahmed Mansour had een exclusief interview met de leider van Al-Qaida in Syrië. Het gesprek, dat primetime werd uitgezonden, werd ingeleid met een video van een training van jihadisten. De beelden gingen vergezeld van religieuze muziek, zoals jihadisten vaak doen in hun propaganda-video's. Het enige verschil: het was Al Jazeera die het propagandafilmpje had gemaakt, en er muziek onder had gezet.

Uit geheime documenten, die door de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden zijn gelekt, blijkt dat de Verenigde Staten journalist Mansour al langer ervan verdenken lid te zijn van Al-Qaida.

Hoewel hij dat zelf stellig ontkent, gebruikte hij tot voor kort een opmerkelijke avatar op Twitter: de vlag van de islamistische koepelbeweging 'Leger van de Overwinning', waar ook Al-Qaida onderdeel van uitmaakt - en tevens dezelfde organisatie die geld en wapens krijgt van Qatar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden