Al in de oertijd domineerde de man

Onderdrukking van vrouwen is echt geen relatief recente uitvinding, aldus Bert van der Spek.

Carel van Schaik betoogt dat de onderdrukking van de vrouw een 'recente' uitvinding is (als gevolg van de uitvinding van de landbouw van circa 12.000 voor Christus) en dat de bijbelschrijvers die verandering (ca. 11.500 jaar later) hebben gediagnosticeerd (Opinie, 8 maart). Die bijbelschrijvers waren allemaal mannen die rampspoed in de wereld toeschreven aan de vrouw en daar zitten we nu mooi mee. Dit artikel wekt, wellicht onbedoeld, een verkeerde indruk.

Nu wil ik niet ontkennen dat de Bijbel in bepaalde opzichten vrouwonvriendelijk is, maar er is hier beslist geen sprake van een bijbelse uitvinding. De Bijbel, en dan beperken we ons maar even tot de Hebreeuwse Bijbel ofwel het Oude Testament, is een verzameling geschriften die tussen de zesde en de tweede eeuw voor Christus tot stand gekomen is.

Dominantie van mannen is van veel oudere datum en is niet begonnen bij de landbouwrevolutie en zelfs niet bij de homo sapiens, maar bestaat al bij veel diersoorten, zoals bijvoorbeeld bij diverse soorten primaten (met name chimpansees en gorilla's) en leeuwen. Bij de mens is dat vaak niet anders en er is geen enkele reden aan te nemen dat dat in de oertijd (de tijd dat de mens jager-verzamelaar was) anders was.

Romantisch

Van Schaik schildert een volstrekt achterhaald, romantisch en onbewezen beeld van gelijkheid en harmonie in zulke samenlevingen. Ook in recente jagers-verzamelaars samenlevingen als in voormalig Nieuw Guinea is hiervan geen sprake. In de Oudheid waren alle maatschappijen die we kunnen bestuderen op basis van geschreven bronnenmateriaal patriarchaal en was er sprake van vaak (niet altijd) eenhoofdig bestuur (een koning). Dat geldt voor Sumerische stadstaten in zuid-Irak in het derde millennium en de latere grote rijken in Mesopotamië en Egypte en de koninkrijkjes Israël en Juda in het tweede en eerste millennium voor Christus. Ook in de republieken (stadstaten) in Griekenland en Italië maakten mannen de dienst uit.

In vrijwel alle godsdiensten domineren de mannelijke goden. Het monotheïsme, een tamelijk jong inzicht in de oudheid, heeft dan ook niets met de introductie van onderdrukking van vrouwen te maken; die was er al lang. Alle geschriften, religieuze en andere, bijbelse en niet-bijbelse, zijn voor het overgrote deel door mannen geschreven, vrouwen worden uitgehuwelijkt en moeten zwijgen in de politiek en vooroordelen tegen de vrouwelijke natuur (vrouwen zijn geestelijk en lichamelijk labiel) vinden we overal.

Koninklijke baard

Als er al eens een koningin was (bij gebrek aan mannelijke erfgenaam), zoals de Egyptische Hatsjepsut (15e eeuw voor Christus), werd zij met mannelijke attributen als een koninklijke baard afgebeeld. We zien zo iets vandaag nog terug in het gebruik een directrice als directeur aan te merken.

Kortom, de Bijbel is een product van deze wereld en dat is te merken. Dat was een kogelharde wereld en dat verklaart ook de vele gewelddadige verhalen in vooral het Oude Testament, die nog bleek afsteken tegen de gruwelverhalen in de Assyrische koningsinscripties en Homerus' Ilias.

Het is veeleer interessant te kijken naar de uitzonderingen, de verhalen waar vrouwen wèl een bijzondere rol spelen, zoals Debora die een leger aanvoerde; Ruth, de Moabitische voormoeder van David (waardoor David in strikte zin geen Jood was - de schrijver van het boek Ruth was waarschijnlijk een criticus van Nehemia die gemengde huwelijken verbood); Rachab de hoer, de redder van Israëlitische spionnen; de vrouwen rondom Jezus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden