Al Gore beantwoordt alle E-mail, maar wel op papier en via de post

Op school een zoektocht houden in de grootste bibliotheek ter wereld. Elektronisch stemmen. Een krant met bewegende beelden opslaan. Deels kan het al, deels wordt het mogelijk. Dankzij de elektronische snelweg. Vooral in de Verenigde Staten wordt veel heil verwacht van deze highway. Vandaag de laatste in een serie van vier artikelen: schijn en werkelijkheid

De beslistheid waarmee deze Amerikaan zijn ondervragers de verkeerde kant op wijst, lijkt wel wat op de beslistheid waarmee de beter ingewijden de zegeningen van de snelweg propageren. Die beslistheid gaat zover dat soms nauwelijks te achterhalen is wat schijn (toekomstmuziek) is en wat werkelijkheid.

Een woordvoerder van het kabel- en amusementsconcern Time Warner, dat in Orlando een ambitieus project beproeft waarbij consumenten allerlei diensten via hun tv krijgen aangeboden (video-op aanvraag, muziek-op-aanvraag, onderwijsprogramma's, tele-winkelen en nog veel meer), stelt onomwonden dat dit project het universum zal veranderen. Bell Atlantic dat bij Washington een minder ambitieus project test, claimt dat zij de televisie opnieuw uitvindt.

Ook vice-president Gore laat zich niet onbetuigd. De snelweg brengt, om wat uitspraken te citeren, meer concurrentie, meer werk en meer gelijkheid. De snelweg bevordert de democratie en zal enorme invloed hebben op het onderwijs en de vorming van burgers. Omdat de snelweg burgers toegang biedt tot een grenzeloze hoeveelheid informatie, is deze even belangrijk als de uitvinding van de boekdrukkunst.

Gore heeft zich als doel gesteld dat alle klaslokalen, ziekenhuizen en bibliotheken in het jaar 2000 zijn aangesloten op de elektronische snelweg. Geregeld maakt hij gewag van zijn ideaal: de arme leerling op een arme school in een arm gebied achter een beeldscherm rondsnuffelt in de Library of Congress, de grootste bibliotheek ter wereld, gevestigd in Washington.

“Het is,” zegt een woordvoerder van de vice-president, “zeker niet ondenkbaar dat Gore's doel bereikt wordt. Zo'n veertig procent van de scholen is al verbonden met Internet, het mondiale netwerk van computers. Over enkele jaren zal dat percentage zeker hoger zijn.”

Mensen die in staten als Florida en North Carolina Gore's plannen uitvoeren en subsidies verstrekken aan scholen zijn sceptischer. Zijn doel is onhaalbaar, zeggen zij. Zij verwijten dit Gore niet: het gaat om zijn visie, niet om het jaar dat die visie realiteit zal zijn.

De woordvoerder van Gore erkent wel dat het halen van het doel op zich niet zo heel veel zegt. Het hebben van een verbinding zegt immers niets over het gebruik ervan. Hoeveel waarde hebben twee of tien computers op een school van duizend leerlingen? Wie gebruikt ze? En waarvoor?

En wat levert zo'n elektronisch bezoek aan de Library of Congress nu al op? Een lijfelijk bezoek in ieder geval dit: wie op basis van Gore's uitspraken vermoedt dat het mogelijk is om alle boeken en geschriften van deze bibliotheek langs elektronische weg thuis op het pc-scherm te krijgen, komt bedrogen uit. Tot nu toe is slechts een fractie van alle aanwezige boeken daar in digitale vorm beschikbaar.

De nieuwste Ludlum of het laatste wiskundeboek zullen zeker niet in digitale vorm verschijnen: want er is nog zoiets als auteursrecht. Alleen copyright-loze geschriften (zoals de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring) en drukwerk dat van de bezitters van het copyright onbeperkt verspreid mag worden (zoals alle werken van de componist Leonard Bernstein) zijn thuis in te zien, tenminste als ze in een digitale versie beschikbaar zijn.

Wat hebben burgers in politiek opzicht aan de elektronische snelweg? Menig gebruiker van Internet weet dat het mogelijk is om langs elektronische weg een briefje te sturen aan Al Gore. Maar de inhoud van de boodschappen, vertelt een naaste medewerker van de vice-president, verschilt niet van die van de geschreven, per post verstuurde, boodschappen die Gore ook (nog altijd) krijgt. De elektronische schrijvers krijgen langs elektronische weg meteen een bedankbriefje. Een meer inhoudelijk reactie krijgen ze later. Op papier. Per post.

Netwerken

Veranderen netwerken als Internet de democratie? Gore is één van de mensen die denkt dat op termijn 'nieuwe' politici en ambtenaren op het toneel verschijnen. Het zijn politici die meer openheid betrachten, daartoe gedwongen door goed geïnformeerde burgers die via een computerscherm rechtstreeks met hem in contact kunnen komen. Maar zijn politici in staat om te antwoorden op duizenden elektronische brieven? Of kunnen ze bij besluitvorming over gewichtige zaken elektronische post missen als kiespijn?

Ook elektronisch stemmen is een optie die nog lang geen realiteit is. Op dit moment staat in ongeveer 35 procent van de Amerikaanse huishoudens een computer (in Nederland is dat percentage wat hoger). Zo'n twaalf procent bezit een modem, dat het mogelijk maakt om via de computer te communiceren met andere computerbezitters (in Nederland is dat veel lager). Aangenomen wordt dat het computerbezit snel zal stijgen. Maar hoe snel? In 1940, zeventig jaar na de uitvinding van de telefoon, schreef onlangs Douglas Gomery, professor op het College of Journalism van de universiteit van Maryland, had het gros van de Amerikanen nog nooit een telefoongesprek gevoerd.

Gomery is één van de Amerikaanse wetenschappers die zijn twijfels heeft over de zegeningen van de snelweg. Volgens Gomery pleegt het lang te duren voordat nieuwe technologieën algemeen ingeburgerd raken. De nieuwe computertechnologie is bovendien duur. Internet, betoogt hij verder, wordt vooral gebruikt door adepten. Hoewel hun aantal snel groeit, is het totale aantal gebruikers nog klein. Daarnaast wordt Internet vooral gebruikt om eindeloos elektronisch te kletsen over van alles en nog wat.

En het universum? Verandert dat? Verovert Time Warner de wereld met zijn plannen? Plukken Amerikanen over een paar jaar de vruchten van de opnieuw uitgevonden tv met telewinkelen, video-op-aanvraag en nieuws-op-aanvraag? Zappen ze van het ene educatieve programma naar het andere? Weer twijfelt Gomery.

Voor het doorgeven van grote hoeveelheden informatie (beeld, geluid, data) zijn geavanceerde netwerken nodig. De bestaande netwerken (het koperdraad van de telefonie en de coax-kabels van de kabel-tv) kunnen de stortvloed van informatie niet snel genoeg transporteren. Glasvezel dan? De kosten voor de aanleg van een glasvezelnet over heel Amerika bedragen honderd à tweehonderd miljard dollar, zo wordt geschat. Is een (verbeterde) kabel een alternatief? Of een verbeterde versie van het koper? Woordvoerders van Bell Atlantic geven nu al toe dat het syteem waarmee in Fairfax bij Washington wordt proefgedraaid, in wezen al achterhaald is.

Gomery twijfelt ook aan de opvoedkundige mogelijkheden waarop Gore zo veel nadruk legt. Hij wijst erop dat de introductie van de kabel-tv ruim twintig jaar geleden ook gepaard ging met hoge verwachtingen. En hoewel kabelmaatschappijen verplicht zijn om een deel van hun zendtijd te besteden aan lokaal nieuws en educatieve programma's lijkt het totaalaanbod op de kabel meer op een supermarkt-van-vermaak dan op een informatieve snelweg.

Verandert het universum? Of heeft Arthur Ochs Sulzberger, uitgever van de New York Times gelijk. Hij vergeleek de highway vorig jaar met een weg in India: druk, chaotisch en vol met koeien. Het bedrijfsleven zegt in elk geval klaar te zijn voor wat een medewerker van Gore en een directeur van Time Warner “de grootste investeringsgolf in de geschiedenis” noemen. Maar ook zij zeggen niet te weten waar de snelweg zal eindigen. Om met de natuurkundige Niels Bohr te spreken: “Voorspellen is moeilijk, vooral als het om de toekomst gaat.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden