Al doende leert hij, de djihadist

Oussama C. (links) in 2013 in de Schilderswijk. Beeld anp

Nederlandse djihadstrijders hebben de kunst afgekeken van de Belgen en de Britten. Hun netwerk is professioneel geworden.

Eén A4'tje, daarmee begon de djihadreis naar Syrië van de eerste groep Nederlandse moslimjongeren. Op dat ene enkele blaadje stond de route hoe te reizen naar het land waar de hegemonie van de 'zuivere' islam zou beginnen en een kalifaat zou worden gesticht. De grote hausse van djihadisten kwam begin vorig jaar op gang.

De djihadreis is sinds eind 2010 geprofessionaliseerd, schrijft de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in het deze week verschenen rapport over djihadisme. Dat was volgens de geheime dienst vooral het gevolg van 'trial-and-error'. De lessen die sindsdien zijn geleerd, werden toegepast toen de groep groter, actiever en zelfverzekerder werd. "Enkele Nederlandse djihadisten deden ervaring op met (niet-succesvolle) uitreispogingen en als gevolg hiervan met politie en justitie", schrijft de AIVD. "Dit stelde hen in staat om nieuwe uitreispogingen beter voor te bereiden en uit te voeren."

De jongens van wie toen bekend werd dat ze werden onderschept en teruggestuurd uit onder meer Kenia hebben door die ervaringen de kiem gelegd voor de huidige djihadgang. Ze hebben de pech niet bij een djihadistische strijdgroep terecht te komen gebruikt om te ontdekken hoe ze dat een volgende keer wel zouden kunnen. Al doende hebben ze geleerd.

Djihadisten deden alsof ze op vakantie of zakenreis gingen en kochten een retourticket. Ook vroegen zij vlak voor vertrek nieuwe, nog niet bij internationale autoriteiten bekende reisdocumenten aan. Deze nieuwe strategie zorgde ervoor dat enkele djihadisten zich met succes konden aansluiten bij netwerken in Pakistan en Somalië. Door deze eerste successen kwamen volgens de AIVD lokale netwerken in Nederland meer te weten over bijvoorbeeld reisroutes, maar ze kregen ook toegang tot internationale contacten. Het A4'tje dat onder djihadisten in Nederland circuleerde, werd een document waar hard voor was getraind en gestudeerd en was hun brief naar het kalifaat.

Flyers
Deze professionalisering was niet de enige ontwikkeling die de djihadistische beweging in Nederland meemaakte. Nederlandse djihadisten traden steeds meer naar buiten en ze werden activistischer. Waar ze eerst in huiskamers bijeenkwamen om naar elkaars preken en verhalen te luisteren - zoals dat gebeurde bij de Hofstadgroep - werden deze djihadisten juist zichtbaar.

Ze gingen de straat op om flyers uit te delen met als doel mensen te bekeren tot 'hun' islam. Ze verspreidden ook 'provocatieve propaganda', zoals de AIVD hun geschriften noemt. De beweging 'Straat Dawah' was een feit. Ook werd in dezelfde tijd en door dezelfde jongeren 'Behind Bars' opgericht om actie te voeren voor de vrijlating van geloofsgenoten die bijvoorbeeld in Marokko vastzaten. De vorige week gearresteerde Oussama C. alias Abou Yazeed en de bekende Azeddine C. alias Abou Moussa waren actief bij deze clubs.

Beeld Trouw

Maar ook wat hiervoor beschreven staat, hebben de Nederlandse djihadi's niet zelf bedacht. Ze hebben geleerd van de Britten en Belgen. In Groot-Brittannië is al sinds de jaren tachtig een beweging actief die volgens de geheime diensten een 'antidemocratische, onverdraagzame en al dan niet expliciete gewelddadige ideologie uitdraagt'. Die club is door de Britse overheid verboden. Dat was 'Islam4UK' die voorheen Al-Muhajiroun, Al-Ghurabaa en Muslims Against Crusades heette. Prominente figuren uit die beweging zijn radicale predikers Omar Bakri die in Libanon woont, en Anjem Choudary die, ondanks het verbod van zijn organisatie, als woordvoerder in Engeland optreedt.

In België ontstond 'Sharia4Belgium' waar Fouad Belkacem alias Abu Imran de zegsman was. Belkacem zit in een Belgische gevangenis en een groot deel van zijn volgelingen zijn naar Syrië getrokken. Naar dat voorbeeld en dat van het Verenigd Koninkrijk ontstond de relatief kleine beweging 'Sharia4Holland'. Die organisatie leidt volgens de AIVD een sluimerend bestaan. Het is stil rond die club, maar niet omdat die niet meer actief is. Ook deze strijders hebben hun strijdtoneel verplaatst. De leden van 'Sharia4Holland' vechten namelijk bijna allemaal in Syrië. Dat geldt ook deels voor de mensen van 'Straat Dawah' en 'Behind Bars'.

Degenen die in Nederland zijn achtergebleven, zijn actief op internetplatforms. Een deel van deze roep is in het vizier van de Nederlandse autoriteiten. Zo was Abou Yazeed ook actief bij 'Sharia4Holland' en 'Sharia4Belgium'. De ontwikkeling van de Nederlandse djihadistische netwerken beperkten zich niet tot de straat. Met de opkomst van sociale media versnelde de groei van de djihadistische beweging. Daarnaast zijn er een paar websites die het djihadistisch gedachtengoed dagelijks up-to-date houden, waarvan de bekendste 'De Ware Religie' is. Onlangs werd deze site door GeenStijl.nl gehackt, vandaar dat de webpagina voorlopig op DeWareReligie.net zit in plaats van DeWareReligie.nl. Op deze website staat dat de makers en auteurs sympathiseren met de 'Islamitische Staat van Irak en Syrië' (Isis), Jabhat al-Noesra en Al-Kaida.

Facebookpagina nummer 15
Maar vooral via Facebook, Twitter en YouTube komen berichten, foto's en filmpjes over de strijd in Syrië en nu ook in Irak binnen op de mobiele telefoons en laptops van de djihadistische jongeren. Op dat wereldwijde web worden contacten gelegd, preken gedeeld en gesneuvelden betreurd. Al verschillende keren zijn de sociale-mediakanalen gesloten of geblokkeerd. Maar ze komen telkens terug met een nieuwe pagina. Zo heeft de Facebookpagina 'Shaam al-Ghareeba' al versie nummer 15. Ze zeggen daar zelf over dat ze niet klein te krijgen zijn.

Bovendien speelt ook hier dat ze door schade en schande wijs worden en steeds nieuwere methoden vinden om hun boodschap te verspreiden. Wat begon met wat vingeroefeningen op reis werd een A4'tje met een reisroute en heeft zich ontwikkeld tot een netwerk van honderden radicale moslimjongeren die de gewapende strijd verheerlijken en het liefst ook zelf uitvoeren. Met als gevolg: ruim 130 Nederlandse djihadisten in Syrië en Irak, van wie ongeveer twintig vrouwen. Inmiddels zijn er zeker veertien in de strijd gesneuveld en zijn er ongeveer dertig teruggekeerd die intensief in de gaten moeten worden gehouden uit vrees voor aanslagen.

Oussama C.: kleine jongen, groot spreker
Oussama C. alias Abou Yazeed (18) weet hoe hij mensen kan overtuigen. Zijn spreekvaardigheid is subliem te noemen. Misschien niet inhoudelijk, want daar kan een beetje islamexpert vrij eenvoudig gaten in schieten. Het is vooral de manier waarop deze jonge prediker zijn lezingen uitspreekt. Hij gebruikte, tot hij vorige week dinsdag in Den Haag werd gearresteerd, spreektechnieken die ook door grote leiders in de wereld worden toegepast. Hij herhaalt zinnen, vat samen, versterkt beelden, toont emoties, verandert van volume, gebruikt tempowisselingen en focust. Een begenadigd spreker van wie niet veel beeldmateriaal bestaat. Af en toe komt hij naar voren bij demonstraties bij ambassades waar hij predikt. Foto's die van hem op internet staan, zijn verspreid door zijn djihadistische vrienden of bij toeval gemaakt.

Deze Marokkaanse Nederlander is klein van stuk, bleek qua kleur en iel gebouwd. Niet een sterke, breedgebouwde strijder die te zien is in de djihadfilmpjes van de extreem-djihadistische beweging 'Islamitische Staat van Irak en Syrië' (Isis) waar hij mee sympathiseert. Hij profileerde zich, al dan niet bewust, als een geleerde op de achtergrond die alleen op de voorgrond trad met zijn toespraken en lezingen. C. gaf geen interviews. Alleen zijn familie en zijn djihadistische kring wisten precies wie hij was.

C. heeft op de islamitische Ibn Ghaldoun-scholengemeenschap in Rotterdam gezeten. De school die haar deuren moest sluiten nadat daar eindexamens werden gestolen. Hij zat daar op de havo, maar heeft die daar niet afgemaakt. Op een andere scholengemeenschap in Den Haag heeft hij zijn diploma gehaald. Voor de ene leraar was hij een 'slimme, maatschappelijk geëngageerde leerling', maar voor de andere was hij 'ideologisch gedreven en kon hij daarmee mensen de stuipen op het lijf jagen'. Voor de ene docent was hij 'rustig en teruggetrokken', de andere vond hem 'bijdehand en brutaal'. Wat waar is, is niet te zeggen. Buurtgenoten, hij was vooral in de Haagse Schilderswijk te vinden, noemen hem een 'aardige, intelligente jongen', maar hij kan 'intens en heel fel worden als het om de islam gaat'. Over het kantelpunt, als dat er al is, waarom hij ineens radicaliseerde, praten de mensen niet.

Meer bewijs?
Hij zit nu vast, in elk geval nog een week. Daarna wordt hij weer voorgeleid voor de rechter-commissaris die beslist of C. langer in het huis van bewaring moet blijven gedurende het justitieel onderzoek. Hij wordt verdacht van ronselen voor de gewapende strijd in Syrië, het in bezit hebben en verspreiden van djihadistische geschriften, opruiing en het voorbereiden van een reis naar Syrië om onder de vlag van een terroristische organisatie te vechten. Althans dat zijn de zaken die de politie en het Openbaar Ministerie hebben bekendgemaakt.

Bronnen beweren dat de politie meer tegen hem heeft dan tegen andere verdachten die eerder werden opgepakt. Mogelijk komt het door die stevigheid van het dossier dat hij niet al na drie dagen voorarrest is vrijgekomen. Voor de autoriteiten is hij een flinke vis op straat. Ondanks dat hij op de achtergrond bleef, behoorde hij tot de zichtbaarste djihadisten in Nederland.

Dat zegt ook wat over de rest van het netwerk. Er zijn er maar een paar die hier en daar herkenbaar zijn. Hun echte namen zijn niet altijd bekend, omdat ze zich meestal achter hun religieuze naam verschuilen. Van C. werd zijn echte naam pas na zijn aanhouding wereldkundig. Daarvoor was het alleen Abou Yazeed. Hij heeft eerder opgetreden als woordvoerder van 'Sharia4Holland' en had banden met 'Sharia4Belgium'. Toen was hij zestien jaar.

Met zijn arrestatie hebben de autoriteiten een eerste grote slag geslagen in het web van Nederlandse djihadisten. Toch wordt er op de verschillende bureaus rekening mee gehouden dat hij een 'grote kleine vis' is die nog onder invloed heeft gestaan van 'volwassener ronselaars of predikers'. Dan hebben ze het niet zozeer over de bekende imams in de bekende salafistische moskeeën als de As Soennah in Den Haag, maar over mannen die ook in die Schilderswijk en Transvaal in Den Haag nog onzichtbaarder dan C. opereren.

'Free Abou Yazeed'
Of via hem die grote vissen worden gepakt is de vraag, want meteen na zijn arrestatie zette zijn broeder Azeddine C. alias Abou Moussa een bericht op Facebook dat mensen moeten zwijgen over wat er gebeurt en dat hij vanwege gebrek aan bewijs toch na drie dagen weer vrijkomt en dat Abou Moussa contact heeft met C.'s advocaat. In die tekst waarin iedereen oproept om te bidden, 'dua' te doen, voor C.'s moeder gaf Abou Moussa de tips om niets te vertellen over de verdachte.

Op het djihadistisch internet wordt openlijk getreurd over zijn arrestatie. Er is een speciale Facebookpagina voor hem geopend: 'Free Abou Yazeed'. Internet, waar zijn naam nu als het ware als een martelaar van het systeem rondgaat, was zijn tweede thuis. Daar werden zijn lezingen verspreid op djihadistische en andere salafistische websites. Nadat hij werd aangehouden, werd meteen ontkend dat hij een van de mensen achter de bekende website 'De Ware Religie' was.

Nee, hij publiceerde daar alleen en zijn lezingen werden daar geplaatst. Meer niet. Dat maakt hem niet minder verdacht, mochten ze dat hebben gedacht. Juist de inhoud van zijn preken hebben politie, justitie en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op zijn spoor gebracht, waaronder de preek die hij uitsprak op internetkanaal 'Radio Ghurabaa'.

Openlijk sprak hij over de deelname aan de gewelddadige en 'aanvallende' djihad. Niet alleen om de zuivere islam te verdedigen, maar ook om te strijden tegen ongelovigen en afvalligen. Dergelijke lezingen zijn inmiddels van internet verwijderd. Maar duidelijk is wel: C. wist hoe hij zijn 'broeders en zusters' moest opzwepen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden