Al dat besef van ontoereikendheid

Dertigers denken vaak dat hun roman vooral vlot en leuk moet zijn. Arjen Lubach daarentegen weet je met zijn derde roman echt te ontroeren. Dat is bijzonder.

Nederlands & Vlaams proza
Het komt niet vaak voor dat een romanscène mij wezenlijk ontroert. Maar in 'Magnus' van Arjen Lubach (1979) overkwam het me dan toch. Het is het moment dat Caro en Cecilia elkaar weer ontmoeten en omarmen, als twee zusters die elkaar langdurig hebben gemist, aan het eind van het verhaal, in het huis van de hoofdpersoon.

Wie zijn Caro en Cecilia? Het zijn twee achtereenvolgende vriendinnen van Merlijn Kaiser, toneelschrijver met een gezondheidsprobleem, hij lijdt aan epilepsie.

Het verhaal in 'Magnus' is eenvoudig en complex tegelijk. Merlijns vriendin Caro heeft hem verlaten voor een ander, omdat hun relatie 'steeds hetzelfde' is geworden. Kort daarop vinden er onverklaarbare afschrijvingen van Merlijns creditcardrekening plaats, van uitgaven in Zweden. Omdat hij, vrijgezel en alleen, toch niks beters te doen heeft, gaat hij erachteraan, bezoekt de locaties waar de afschrijvingen plaatsvonden en jawel, ontdekt wie zijn kaart misbruikt: een zeker Magnus Rosenqvist, fotograaf, maar hoe die aan zijn gegevens komt blijft vooralsnog een raadsel. Totdat Merlijn iets met de dochter van Magnus krijgt, de slimme, leuke Cecilia. Dan ontdekt hij in Magnus' huis foto's van zijn vroegere vriendin Caro en vallen de dingen op hun plaats. Caro heeft vóór hem iets gehad met de veel oudere fotograaf, het uitgemaakt, waarna hij haar is gaan stalken en chanteren met die foto's, waarop zij hem ten slotte de creditkaartgegevens van haar vriend Merlijn heeft gegeven.

Voorwaar: een plot een televisieserie waardig. Maar hoe handig en geloofwaardig het ook in elkaar is gezet, die plot is toch niet de grote kracht van 'Magnus'. Het is zo'n goed verhaal omdat Lubach het kalm, beheerst maar ook met een soort droefgeestige berusting vertelt. De retrospectieve passages waarin beschreven wordt hoe Merlijn zijn grote liefde Caro heeft leren kennen, deden mij sterk denken aan Vestdijks Ina Damman, het koele, onbereikbare en vanzelfsprekende meisje dat van alles en nog wat losmaakt in de hunkerende, gevoelige en intelligente jongen. Al die onhandigheid, die ongelijkheid van emoties, dat besef van ontoereikendheid, terwijl het verstand de regie probeert te behouden, zit ook in deze roman, met passages als deze: "Ik beende terug naar de tent, ondertussen elk afdakje, elke droge plek waar Caro zou kunnen zitten vermijdend, maar tegelijkertijd alles waarnemend: daar was het, dat bedrog van de ratio, de hypocrisie van het juiste, steeds maar weer in tegenspraak met elkaar, het ene willen, het andere doen, het ene beweren, het andere hebben geleefd. Die constante andere kant van de medaille, eb en vloed."

Lubach, uit de jongste generatie schrijvers, geeft met deze roman zijn visitekaartje af en daarop staat dat het niet allemaal vlot en leuk hoeft te zijn, en ook niet altijd het flitsende vuurwerk van de verbeelding hoeft te bieden, maar dat er ook nog zoiets als gevoeligheid voor emoties en psychologie van de hoofdpersonen bestaat.

Het bijzondere is dat Lubach eigenlijk voor al zijn personages begrip opbrengt, hoe vreemd of ongewenst ze zich ook gedragen. Zo brengt hij iets van de menselijke onmacht in beeld. Zonder stilistisch effectbejag en zonder hamerende bedoelingen roept hij via de voorzichtige epilepticus Merlijn de misverstanden en gêne tussen mensen op, bijvoorbeeld als Merlijn en Caro elkaar na de beëindiging van hun relatie weer tegenkomen: "Schaamte groeit aan. Preutsheid kan ooit volledig verdwenen zijn op het hoogtepunt van relaties; maar zodra je niet vaak genoeg intiem bent, groeit het kennelijk terug. Caro stond zich als een verlegen puber op een logeerfeestje voor mij te verstoppen."

Echt heel mooi, dat inzicht dat neerziet op de emoties zonder dat ze daardoor kleiner of minder hevig worden. Ik vond 'Magnus' een onverwacht juweel in de soms modderige stroom boeken van ambitieuze dertigers, zet dat maar op Lubachs volgende boek.

Arjen Lubach: Magnus. Podium, Amsterdam. ISBN 989057594281; 320 blz. € 18,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden