Akzo trekt zich terug uit de sloppen, maar kan kinderarbeid in de eigen productieketen niet negeren

Een vestiging van AkzoNobel in Sassenheim. Beeld Maarten Hartman

AkzoNobel had grote plannen om internationale sloppenwijken op te knappen. Maar het verfbedrijf heeft dat boek alweer gesloten, nog geen twee jaar na de lancering. Hoe zit het precies? Zes vragen.

Wat had een Nederlands verfbedrijf eigenlijk te zoeken in Manila en Jakarta?

AkzoNobel hielp bewoners van slechte wijken al door hun huizen in vrolijke kleuren te schilderen, in Braziliaanse favela’s bijvoorbeeld. De woningen stegen in waarde, volgens Akzo, en de bewoners werden trotser op hun wijk. Human Cities heette dat sociale programma. De ambitieuze uitvergroting hiervan werd de Human Cities Coalition (HCC), een breed verband van bedrijven, wetenschappelijke partners en ngo’s die in wereldsteden grote problemen zouden aanpakken. Ook nog eens samen met een internationale organisatie van sloppenwijkbewoners. 

Filantropie dus?

Dat was het nadrukkelijk niet, zei voormalig topman Ton Büchner bij de aftrap. Voor de deelnemende bedrijven lagen er zakelijke belangen in de verte. In 2050 leven 3 miljard mensen in sloppenwijken, zei Büchner. Door deze armen te helpen opklimmen, zouden ze consumenten kunnen worden. En wellicht zouden ze dan verf van AkzoNobel gaan kopen om hun huis te verfraaien. Twee jaar terug dacht AkzoNobel er zo over: Een bedrijf dat niet voor duurzaamheid kiest, heeft geen toekomst. Nu zijn andere belangen zwaarder gaan wegen, namelijk ‘waardecreatie’ voor aandeelhouders op korte termijn. Met besparingen als gevolg.

Wat is er gebeurd tijdens dit project?

De Filippijnen willen de baai van Manila ontwikkelen, door polders en een nieuw vliegveld aan te leggen. Vissers en bewoners voelen zich bedreigd door deze plannen, melden ngo’s. De Human Cities Coalition heeft onder meer de overheid in Manila duidelijk willen maken hoe belangrijk ‘inclusiviteit’ is bij projectontwikkeling. Laat de sloppenwijkbewoners meepraten. Houd rekening met hun belangen in de aanbesteding en stuur niet zomaar de bulldozer op ze af. Polderen als exportproduct. In de hoop dat Nederlandse bedrijven er een klus aan overhouden.

Lukte dat?

Het is lastig. Al eerder, na de orkaanramp van Tacloban in 2013 gaf een Nederlandse afvaardiging onder leiding van consultancybedrijf RoyalHaskoningDHV de Filippijnen advies over kustbescherming die rekening hield met de bewoners. Daar gebeurde uiteindelijk weinig mee. De huidige president Duterte doet voor de ontwikkeling van infrastructuur graag zaken met China en vorig jaar zette hij milieu-activisten en vertegenwoordigers van de inheemse bevolking op de zwarte lijst. Een Nederlandse coalitie van bedrijven kan zwakke groepen helpen door ze een stem te geven. Maar de koers van de overheid veranderen, waardoor die omkijkt naar kwetsbare mensen in vaak illegale nederzettingen, dat is veel moeilijker.

Vissers in de omgeving van Manila. Zij vrezen voor de gevolgen van grote infrastructuurprojecten door de Filippijnse overheid. Beeld REUTERS

AkzoNobel is met het project gestopt. Wat betekenen deze ervaringen voor het Nederlandse ontwikkelingsbeleid van hulp en handel?

Bedrijven alleen kunnen de allerarmsten in een ver land niet uit de armoede halen. En als ze het toch proberen, houden ze er soms zomaar mee op. ‘Commitment tonen’ - hoe vaak deze woorden ook klinken bij de aftrap van een initiatief, onder druk van de aandeelhouders, of bij een leiderswisseling, kan het plotseling voorbij zijn. Projecten die niet meteen iets opleveren worden dan het eerst geschrapt. Deze les geldt ook voor sloppenwijkbewoners die een uitgestoken hand van een zakenman aannemen. Enkele maanden nadat de Nederlandse subsidie van 1,6 miljoen euro stopte, stopte AkzoNobel ook. Volgens het ministerie van buitenlandse zaken wist Akzo vooraf dat de overheidsbijdrage eenmalig was.

Hoe ver reikt de verantwoordelijkheid van multinationals voor mensenrechten?

Internationale bedrijven zoals AkzoNobel zijn volgens richtlijnen van de Verenigde Naties medeverantwoordelijk voor misstanden in hun hele productieketen. Ze moeten dus onderzoek doen naar hun leveranciers, eventuele problemen helpen oplossen en bijdragen aan compensatie voor de slachtoffers. Voor een bedrijf als Akzo zijn de risico’s bijvoorbeeld milieuvervuiling, arbeidsuitbuiting of kinderarbeid. Dat laatste probleem speelt bijvoorbeeld bij de winning van mica, een gesteente dat in India wordt gevonden en volgens Terre des Hommes nauw verbonden is met kinderarbeid. Dankzij dit glimmende mineraal glanst een vliegtuig zo mooi onder een coating van AkzoNobel. Akzo zegt aan dit probleem van kinderarbeid te werken. Twee jaar geleden werd het internationale Responsible Mica Initiative gelanceerd. AkzoNobel is lid geweest, maar heeft zich teruggetrokken. 

Lees ook:

Akzo wilde sloppenwijken leefbaar maken, maar nu niet meer

Het verfbedrijf bezuinigt honderden miljoenen om de aandeelhouders te plezieren. De duurzaamheidsplannen zijn daarvan de dupe.

AkzoNobel ontfermt zich over sloppen

Twee jaar geleden:  AkzoNobel biedt niet alleen aandeelhouders meer geld, maar gaat samen met andere bedrijven investeren in sloppenwijken. Manila en Jakarta profiteren het eerst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden