Akzo's Van Lede: 'Het was een museum, een chaos, een puinhoop'

De viscosemarkt is beroerd, klaagt Akzo Nobel. De deelstaat Saksen wil er wel subsidie tegenaan gooien om een fabriek binnen te halen.

Akzo-topman Cees van Lede heeft er geen moeite mee om het toe te geven. Ook Akzo Nobel ondervindt de gevolgen van 'de wet van de DDR'. Net als andere westerse bedrijven die na de val van de Berlijnse muur naar Oost-Duitsland trokken om er fabrieken op te kopen, heeft Akzo Nobel gemerkt dat de profeten die destijds voorspelden dat het goud snel zou blinken in de voormalige DDR ongelijk hebben gekregen. “Het duurt allemaal langer dan gedacht, het kost allemaal meer dan was voorspeld en we hebben meer problemen gehad dan we vermoedden”, verwoordde Van Lede 'de wet van de DDR'.

Hoewel de fabriek in het 140 kilometer ten zuidwesten van Dresden gelegen Elsterberg zeer ver verwijderd is van de hoge rendementsdoelen die Akzo Nobel tegenwoordig aan zijn vestigingen stelt, zegt Van Lede “absoluut niet wakker te liggen” van de verliezen van de fabriek die werd aangekocht toen A. Loudon de scepter zwaaide over Akzo Nobel en Van Lede nog het gezicht was van de werkgeversorganisatie VNO.

De huidige topman wil niet lang stilstaan bij de nogal beroerde markt voor viscose, die er mede toe heeft geleid dat er in Ede zo veel banen moeten verdwijnen en dat de resultaten van 'Elsterberg' achterblijven. Hij wil slechts kwijt dat de huidige modetrend daar een rol in speelt alsook dat de Oosteuropese chemie die viscose voor een habbekrats verkoopt op de westerse markten. “Alle chemische concerns in het westen hebben zich daar flink op verkeken.”

Liever benadrukt Van Lede de positieve ontwikkelingen in het Oostduitse. “In 1991 stond hier fabriek met technieken die dateerden uit de jaren veertig en vijftig. Het was een museum, een chaos, een puinhoop, een fabriek die met touwtjes aan elkaar vast hing.” Stukjes museum staan nog overeind tussen de nieuwe en opgekalefaterde oude gebouwen. Maar anno 1996 staat er in Elsterberg een fabriek met moderne, deels door Akzo Nobel zelf ontwikkelde, machinerie waar 460 mensen jaarlijks 5000 ton viscose maken. In 1991 was dat even anders: toen produceerden 1250 mensen, waaronder gastarbeiders uit Vietnam, 2000 ton viscose in deze fabriek die overigens van 1927 tot de onteigening in 1949 deel uitmaakte van de Vereinigte Glanzstoff-fabriken, een onderdeel van Aku, een voorloper van Akzo Nobel.

De ombouw van museum tot moderne fabriek kost wel veel geld. Zo'n 160 miljoen mark is ermee gemoeid: 90 miljoen voor modernisering van de productie en 60 miljoen om de uitstoot van vervuilende stoffen te beperken (“vroeger was de lucht hier geregeld zwart, nu alleen als het onweert”). Niet voor niets presenteerde Akzo Nobel in Elsterberg deze week zijn milieu-jaarverslag over 1995. Een bedrag van 10 miljoen tenslotte is gespendeerd aan de sloop van oude gebouwen. Een flink deel van de 160 miljoen is betaald door de Duitse overheid. Van Lede weigert te zeggen hoeveel: “De Treuhand heeft bedongen dat dat geheim moet blijven.”

Afspraken zijn er ook gemaakt over de lonen die de 460 mensen verdienen. Als gevolg van die afspraken liggen de loonkosten ongeveer vijftig procent lager dan in Duitsland (en Nederland) gebruikelijk is. Mede dankzij die afspraken hoeven de 460 werknemers van de fabriek (voorlopig) niet bang te zijn voor hun baan. Ook de mensen die zorgen voor de nabewerking van de viscose, een relatief arbeidsintensief proces, hoeven nog niet te vrezen dat hun afdeling wordt verplaatst naar Polen, zoals wel gebeurt met de afdeling textiele nabewerking in Ede.

Anderzijds is niet uitgesloten dat er op termijn - in 1999 of 2000 - wel banen verdwijnen. Maar een derde optie is ook mogelijk: Akzo Nobel gaat in de nabije toekomst een nieuw garen voor luxe kleding, NewCell, produceren. Elsterberg is één van de kandidaten. Ook Engeland, waar de loonkosten flink lager liggen dan in Duitsland en Nederland, is in de markt. Als er opnieuw afspraken over de hoogte van de lonen kunnen worden gemaakt, maakt Elsterberg een gerede kans. De man die zich ongetwijfeld sterk maakt voor Elsterberg is de minister-president van Saksen, Kurt Biedenkopf. De afgelopen weken vocht deze CDU-politicus een spectaculair verbaal gevecht uit met Karel van Miert, de Europese Commissaris voor mededinging, die een dikke streep wilde halen door een deel van de subsidies die de deelstaat Saksen wilde schenken aan fabrieken van Volkswagen in Chemnitz en Mosel. De autofabrikant dreigde met verhuizing als het door de deelstaat Saksen beloofde subsidiebedrag niet zou komen.

Biedenkopf, die aan de vooravond van de presentatie van het milieu-jaarverslag een delegatie van Akzo Nobel toesprak, liet er geen twijfel over bestaan dat hij graag grote concerns naar Saksen ziet komen. Alleen dan zal het door hoge werkloosheid geteisterde Saksen, dat volgens Biedenkopf rond 1900 het welvarendste stukje van Europa was, weer zijn oude glorie kunnen terugkrijgen.

Van de actie van Van Miert zei Biedenkopf niets te begrijpen. Had de Europese Unie geen goedkeuring verleend aan mega-subsidies voor Air France en Crédit Lyonnais? En aan de steun die de kolenmijnen in het Ruhrgebied krijgen? “En dat zijn dan bedrijven in gebieden waar veel dingen zijn. Hier is haast niets.”

Dat subsidies voor Saksen een belangrijke rol kunnen spelen, erkende ook Van Lede, zij het impliciet. Want de lonen mogen er nog flink lager zijn dan in westelijk Duitsland, vergeleken met landen als Tsjechië en Polen zijn ze een stuk hoger. Desgevraagd zei Van Lede allesbehalve dol te zijn op allerhande subsidies.

“Je investeert ergens als er mogelijkheden zijn; subsidies mogen nooit van doorslaggevende betekenis zijn.” Maar daarmee is natuurlijk niet gezegd dat Akzo Nobel eventuele lokkertjes, al dan niet in de vorm van subsidies, naast zich neerligt. Want kosten zijn er om gedrukt te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden