Opinie

Akkoord wordt inzet van de verkiezingen

De Jager staat de pers te woord. De Nederlandse bevolking waardeert zijn optreden. Hij zou ook het CDA van de ondergang kunnen redden, maar, zoals hij zelf aangeeft: 'Ik ben geen politicus'Beeld ANP

'Coalitie van de Opluchting' zou Samsoms PvdA wel eens nodig kunnen hebben voor vorming nieuw kabinet.

Het meest verbazingwekkende van de kabinetscrisis en de oplossing daarvan was de afwisseling tussen traagheid en snelheid.

Het minderheidskabinet-Rutte onderhandelde zeven weken in het Catshuis zonder tot een definitieve oplossing te komen. Hoewel er een bijna-akkoord was, haakte Wilders plotseling af. Hij kon zich niet vinden in het resultaat dat naar zijn zin te veel werd bepaald door Europa en dat ten koste zou gaan van de AOW'ers. De AOW staat bij Wilders symbool voor de verzorgingsstaat die hij wil beschermen.

Na zeven weken traagheid kwam er plotseling tempo in het proces; in twee dagen was er een akkoord. Euforie overal. Dit was nooit vertoond. Het midden was terug. Het was een historisch akkoord. Alexander Pechthold (D66) toonde inderdaad steady hands. Jolande Sap nam voor de tweede keer haar verantwoordelijkheid en Arie Slob was de perfecte bemiddelaar tussen de wereldse partijen, D66 en Groen Links. Premier Rutte (VVD) leek enigszins verdoofd, maar minister van financiën Jan Kees de Jager speelde een opvallende rol in het proces van de versnelling.

De coalitie VVD-CDA-CU-D66-GL werd onmiddellijk omgedoopt tot de Kunduz-coalitie, daarmee verwijzend naar een eerdere gelegenheidscoalitie die de politiemissie naar Afghanistan bij de start van Rutte I mogelijk had gemaakt. Buiten de Kunduz-coalitie staan de PvdA, de SP en de PVV, die geen eensgezind blok vormen.

Wat is het bindmiddel van de Kunduz-coalitie in relatie tot de partijen die erbuiten staan? De aanduiding Kunduz-coalitie kan wat mij betreft vervangen worden door de benaming Coalitie van de Opluchting. Bij de samenstellende politieke partijen was namelijk sprake van een gedeelde grote opluchting, nadat Wilders de gedoogsteun voor het minderheidskabinet Rutte had opgezegd. Daarvoor zijn verschillende verklaringen: Eindelijk konden nu diverse voorstellen tot hervormingvan de verzorgingsstaat worden doorgevoerd. Werkelijke hervormingen waren tijdens Rutte 1 niet mogelijk doordat de PVV zowel een rechtse (anti-immigratie), als ook een linkse agenda heeft (behoud van de verzorgingsstaat). Door het uittreden van de PVV kon een deel van de hervormingsvoorstellen slim worden uitgeruild (arbeidsmarkt, woningmarkt, hypotheekrenteaftrek, AOW)

Door het verdwijnen van Wilders kon er weer eens open over de internationale verhoudingen worden gesproken. Eindelijk hoefde in het buitenland niet meer worden uitgelegd dat die dekselse kwajongen van een Wilders geen deel uitmaakte van de regering en dat zijn beledigingen van buitenlandse staatshoofden geen betekenis hadden. De Kunduz-partijen staan positief tegenover het Europese integratieproces en de internationale politiek. De gelegenheidscoalitie aanvaardt dat Nederland onderdeel is van de Europese Unie en dat Nederland steeds meer soevereiniteit kwijtraakt. De financiële crisis heeft een sluipend proces van centralisatie op gang gebracht, waardoor Den Haag steeds meer een uitvoeringskantoor van Brussel wordt.

De Kunduz-coalitie voelde zich ook opgelucht omdat er een enorme weerzin tegen Wilders en zijn PVV was opgebouwd. Rutte was door zijn achterban gedwongen over rechts te regeren (de VVD-achterban wilde van Paars-plus niets weten) en accepteerde de gedoogcoalitie met de PVV, die echter steeds wankeler werd. In de Eerste Kamer moest men steunen op de SGP; in de Tweede Kamer werd de situatie voor de coalitie penibel toen Hero Brinkman uit de PVV stapte.

De opluchting ontstond bij de Kunduz-partners eveneens omdat een groot deel van de Nederlandse bevolking de buik vol had van de besluiteloze zeven weken in het Catshuis. De burgers kregen in de gaten dat er geen besluiten konden worden genomen, door de fragmentatie in de Nederlandse politiek, maar bovenal doordat Wilders Rutte in de houdgreep hield. In een parlementaire democratie ontstaat dan snel aversie tegen partijpolitiek gekissebis. Op een dergelijk moment komt de technocratie als oplossing naar voren. Dit zou de populariteit van minister Jan Kees de Jager kunnen verklaren. Hij ging hoogstpersoonlijk in het licht van de camera's het Kamergebouw in op zoek naar steun bij de politieke partijen die in de eindfase toch een stempel op het bezuinigingsplan van het ministerie van financiën moesten zetten. De Nederlandse bevolking waardeert het optreden van minister De Jager zeer. Hij is de Monti van de Nederlandse politiek. Hij zou ook het CDA van de ondergang kunnen redden, maar, zoals hij zelf aangeeft: "Ik ben geen politicus".

Het is naar mijn mening onvermijdelijk dat de Coalitie van de Opluchting en het bezuinigingspakket dat zij accepteert (12 miljard euro bezuinigingen), inzet wordt van de verkiezingen. Het is waarschijnlijk dat de VVD onder Rutte de grootste partij blijft en misschien kan de samenwerking met de Kunduz-coalitie worden voortgezet. Er is echter slechts sprake van een kleine meerderheid in het parlement. Het is de vraag in hoeverre de kabinetscrisis Rutte wordt aangerekend, maar interessant is ook of het CDA orde op zaken kan stellen of dat de neergang van die partij zich verder voortzet. Ook de positie van Sap en GroenLinks is moeilijk in te schatten. Na het eerste Kunduz-akkoord steeg haar populariteit tot grote hoogte en daalde ook weer snel naar een dieptepunt.

Omdat de Coalitie van de Opluchting op een kleine meerderheid steunt is het na de verkiezingen van september niet ondenkbaar dat de PvdA onder leiding van Samsom nodig is voor de vorming van een nieuw kabinet. Spannende tijden.

Jouke de Vries volgt op Podium de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 12 september.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden