Akkoord EU-Turkije is advies aan migranten: Doe het niet

Een migrant bij Idomeni, aan de grens met Macedonië. Op het karton staat: 'Dank u EU, dat u de grens dichtgooit'. Beeld afp

Je zult het maar te horen krijgen als oorlogsvluchteling: 'blijf thuis'. Het was mogelijk een 'slip of the tongue' van premier Rutte, na een lange onderhandelingsdag in Brussel over een overeenkomst tussen de EU en Turkije.

Op sociale media kreeg hij ervan langs. "Hoe kun je zoiets zeggen tegen mensen die helemaal geen thuis meer hebben" is nog een milde samenvatting van de reacties, vaak met foto's erbij van verwoeste steden of bebloede Syrische kinderen.

In de officiële verklaring van de EU en Turkije staat het wat netter. "Om het verdienmodel van de smokkelaars te breken en migranten een alternatief te bieden voor het riskeren van hun levens, hebben de EU en Turkije vandaag besloten de irreguliere migratie van Turkije naar de EU te beëindigen."

Dat beide partijen zouden overgaan tot een één-tegen-één-systeem (voor elke Syriër die vanuit Griekenland terugkeert naar Turkije, neemt de EU een andere Syriër op uit een vluchtelingenkamp) was geen verrassing. Groot nieuws was de datum waarop dit systeem in werking treedt: aanstaande zondag. Dat is morgen.

Elke migrant die vanaf middernacht 'irregulier' vanuit Turkije op een Grieks eiland belandt, moet weten dat terugkeer onvermijdelijk is en dat hij onderaan de lijst komt. Als hij Syriër is, ten minste. Niet-Syriërs kunnen hun Europese droom helemaal uit het hoofd zetten.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Davutoglu, Tusk en Jüncker schudden de hand om het akkoord te bezegelen. Beeld Anp
Mark Rutte: 'Doe het niet' Beeld Anp

Dat is de boodschap die Rutte ietwat ongelukkig overbracht aan migranten die nu nog de oversteek vanuit Turkije wagen: 'Doe het niet. Kost veel geld. Levensgevaarlijke risico's en je komt onderaan lijst', zoals de premier gisteravond tweette.

Het akkoord over het terugstuur-besluit oogstte felle kritiek. "Dit is een zwarte dag voor Europa en een zwarte dag voor de mensheid", aldus Kate Allen, directeur van de Britse afdeling van Amnesty International.

De grote vraag is hoe dat zal gaan vanaf morgen. Welke taferelen treffen we aan op de Griekse eilanden? De aantallen migranten zijn weliswaar flink afgenomen, maar lopen nog steeds in de honderden per dag. Komt de boodschap van Rutte en al die andere EU-leiders aan? Gooien de migranten op die platgevaren route de handdoek in de ring? Of zullen zij de Europese poging tot daadkracht op de proef proberen te stellen?

Dat het een-tegen-een-akkoord morgen ingaat, wil niet zeggen dat de migranten dan ook meteen worden teruggestuurd. Dat kan simpelweg niet. Een Turkse functionaris noemde 4 april als mogelijke datum dat de terugzendingen daadwerkelijk kunnen beginnen. Rutte had het over 'binnen een à twee weken'. In de tussentijd zitten de migranten vast in Griekenland - en ondertussen hopen, verwachten en bidden de EU-leiders vooral dat de stroom opdroogt. Vandaar dat 'blijf thuis'.

Toeval of niet, op de middag dat het Europees-Turkse akkoord definitief werd, meldden Turkse autoriteiten dat ze 1700 migranten hebben tegengehouden die naar Griekenland wilden vertrekken. Er zouden zestien mensensmokkelaars zijn opgepakt.

"Voor de Europese Unie is dit een herculische opgave", zei EC-voorzitter Jean-Claude Juncker over de uitvoering van het terugkeerplan. "Dit is de grootste logistieke operatie waar we ooit voor hebben gestaan." Alle EU-landen, ook Nederland, hebben toegezegd bliksemsnel ondersteunend personeel naar de Griekse eilanden te sturen.

Hoofdpunten uit akkoord

- Alle 'nieuwe irreguliere migranten' die vanaf 20 maart 2016 vanuit Turkije de zee oversteken naar de Griekse eilanden, worden teruggestuurd. Niet collectief, maar met inachtneming van internationaal en EU-recht. Die afspraken garanderen individuele behandeling.

- Voor elke Syriër die op deze wijze wordt teruggestuurd, neemt de EU een andere Syriër (die de oversteek naar Griekenland nooit heeft gewaagd) op uit Turkije.

- Turkije neemt maatregelen tegen eventuele nieuwe migratieroutes te land of ter zee.)

- Als de migratiestroom naar de Griekse eilanden stilvalt, schakelt de EU over op legale en vrijwillige opname van vluchtelingen uit Turkije.

- Visumvrij reizen voor Turkse ingezetenen naar de EU zou deze zomer een feit kunnen zijn, maar aan de bestaande voorwaarden daarvoor verandert niets. Eind april beoordeelt Brussel of Turkije aan die voorwaarden voldoet.

- De EU versnelt de vrijgave van de eerste 3 miljard euro die is afgesproken voor verbetering van de omstandigheden in de Turkse vluchtelingenkampen.

- In de onderhandelingen over de Turkse toetreding tot de EU wordt één nieuw hoofdstuk geopend, over budgettaire zaken. Turkije had om vijf andere, belangrijkere gevraagd. De blokkade van Cyprus daarop blijft bestaan.

- Voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie heeft de Nederlandse EU-topambtenaar Maarten Verwey benoemd tot EU-coördinator voor de uitwerking van het akkoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden