Akihito's keizerlijke opa kwakkelde ook

Japanse media meldden dat keizer Akihito (82) wil aftreden vanwege zijn hartproblemen. Het hof spreekt dat tegen. Akihito's opa had met het oog op zijn gezondheid misschien beter nooit de troon kunnen bestijgen.

Hofdignitarissen hielden hun hart vast als Yoshihito, keizer tussen 1912 en 1926, in het openbaar moest verschijnen. Het kon goed gaan. Maar soms vertoonde de monarch opeens vreemd gedrag. Een verhaal dat heel Japan door ging, handelde over een parlementsbijeenkomst in 1913. De aanwezige keizer rolde toen het papier in zijn hand op en gebruikte het als verrekijker om de zaal in te turen. De laatste acht jaar van zijn keizerschap kwam Yoshihito veiligheidshalve nauwelijks meer buiten de paleismuren.

Aftreden, zoals zijn kleinzoon Akihito nu zou overwegen, was geen optie. Dat hoorde niet bij het met heiligheid omgeven Japanse keizerschap met zijn geschiedenis van mogelijk 25 eeuwen.

Yoshihito was oorspronkelijk de derde in lijn voor de troonopvolging, maar twee oudere broers stierven al als kind. Hijzelf, zoon van keizer Meiji en een van zijn concubines, kwam op 31 augustus 1879 gezond ter wereld. Naar goed gebruik werd de keizerin beschouwd als officiële moeder.

De ouders hadden al na een paar weken reden tot zorg. Yoshihito kreeg hersenvliesontsteking. Zijn vader, als keizer medeverantwoordelijk voor de modernisering van Japan, was op het gebied van voorkeuren voor medische behandelingen conservatiever. Het kind werd behandeld met traditionele Chinese kruiden. Het hof hield de westerse geneeskunde buiten de deur. Een gerucht wil ook dat het jongetje een vergiftiging opliep, omdat zijn min haar borsten opmaakte met loodhoudende verf.

Het jongetje overleefde, maar zou de rest van zijn leven fysieke en psychische problemen houden. Leraren maakten van Yoshihito een behoorlijke ruiter en een man die goed zijn talen (Frans, Chinees) sprak. Maar vanwege hersenbeschadiging en terugkerende periodes van bedlegerigheid en koortsen moest het onderwijs aan de troonpretendent beperkt blijven.

Af en toe maakte Yoshihito reizen door het land. Daarbij viel op dat hij niet alleen de geplande gesprekken afwerkte, maar anders dan zijn voorgangers ook spontaan mensen aansprak. De kroonprins had ook veel oog voor de ontwikkelingen in het Westen. Een tijd droeg hij zelfs een soortgelijke snor als de Duitse keizer Wilhelm II.

Op de hoogste niveaus bestond de vrees dat alle kwalen ook een genetische component hadden, mogelijk het gevolg waren van eeuwenlange inteelt in de keizerlijke familie. Met veel zorg werd voor Yoshihito de meest blakende en briljante echtgenote gezocht. Het adellijke meisje van keuze was vijftien en beviel al een jaar later van hun eerste zoon, Hirohito.

In 1912 overleed keizer Meiji en volgde Yoshihito hem op. De ceremonies, die bijna een maand duurden, waren hem eigenlijk al te zwaar. Voor het hof was het balanceren. De keizer wisselde heldere momenten af met verwarde. De functionarissen om hem heen maakten gebruik van het machtsvacuüm. Japan moderniseerde intussen verder en de economie boomde nadat het land in de Eerste Wereldoorlog de zijde van de geallieerden koos.

Yoshihito's gezondheidstoestand verslechterde intussen. Vanaf 1918 verscheen hij niet meer in het parlement en bij militaire parades. Het hof liet communiqués uitgaan over gezondheidsproblemen.

Die kwamen niet op een gelukkig moment. In de nadagen van de Eerste Wereldoorlog waren maar liefst vier keizerrijken (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Rusland en het Ottomaanse Rijk) ten onder gegaan. De overwinnaars spraken zelfs over het berechten van de naar Nederland gevluchte Wilhelm II voor een internationaal tribunaal. Wat deed dat met de ideeën over de heiligheid van het Japanse keizerschap? De bevolking roerde zich in elk geval. Op honderden plaatsen ontstonden in 1918 rellen uit verontwaardiging over de hoge rijstprijzen. Die dwongen democratisering af, en de eerste premier voortkomend uit het parlement.

In 1921 werd de net volwassen geworden Hirohito, die hetzelfde jaar tijdens een reis door Europa onder meer Nederland bezocht, regent. Yoshihito was vooral in naam nog keizer en werd verder steeds meer een schim. Op Eerste Kerstdag 1926 werd een hartaanval hem fataal. Hirohito kon keizer worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden