Akhil Sharma schreef een schitterend immigratiedrama

'Ik ben niet zo'n jongen die wordt gepest. Ik ben goed in cricket'

Immigranten die de American Dream najagen en daarin diep teleurgesteld worden, het is zo langzamerhand een afgezaagd onderwerp.

Dus begin je sceptisch aan 'Gezinsleven', de autobiografische roman waaraan Akhil Sharma (Delhi, 1971) maar liefst negen jaar heeft gewerkt. De nietszeggende titel en het fletse omslag maken het er niet beter op. Twee bekroningen (de PEN/Hemingway Award en de Whiting Writers' Award) trekken je over de streep. Gelukkig maar. 'Gezinsleven' blijkt namelijk een prachtig boek.

Ajay Mishra, verteller en hoofdpersoon, verhuist op zijn achtste met zijn ouders en zijn broer van India naar New York. Op zijn nieuwe school heeft hij de grootste moeite om gewend te raken. Dat hij het mikpunt van pesterijen is, vindt hij onbegrijpelijk. "Iemand heeft een vergissing gemaakt. Ik ben niet het soort jongen dat wordt gepest. Ik ben goed in cricket. Ik ben goed in knikkeren. Ik kreeg het vreemde gevoel dat ik het leven van iemand anders leidde, dat ik per ongeluk de toekomst van iemand anders had gekregen." Keer op keer moet Ajay uit de brand worden geholpen door Birju, vanwege zijn intelligentie en sociale handigheid de trots en hoop van de familie.

Dan gebeurt er iets wat het leven van de Mishra's radicaal op zijn kop zet. Bij een duik in het zwembad raakt Birju's hoofd de betonnen bodem, met blijvende hersenschade en totale verlamming als gevolg. Zijn ouders besluiten om hem thuis te verplegen. Ondanks hun toewijding begrijpt de lezer al snel dat die situatie een loodzware last op het familieleven legt, met alle gevolge van dien. Alles draait om Birju.

Aanvankelijk gebruikt Ajay het drama om aandacht te trekken en vrienden te winnen, met averechts resultaat. Medeleerlingen gaan hem nog meer uit de weg, met achterlaten van Ajay, die vastloopt in zijn zelf veroorzaakte warboel van waarheid en leugens. Lezen en verhalen schrijven bieden iets van een uitweg, alsof hij toeschouwer is bij zijn eigen leven. "Door alles om me heen als materiaal voor het schrijven te zien, voelde ik me beschermd."

Een met glans behaald schooldiploma en een diploma van de prestigieuze Princeton universiteit plaveien de weg naar een succesvolle carrière in de financiële wereld. Maar Ajay is te ambitieus om ervan te kunnen genieten. En op het relationele vlak wil het ook niet vlotten.

Dan ontmoet hij een vrouw tot wie hij zich voldoende aangetrokken voelt om haar mee op een reis naar Mexico te vragen. Voor de eerste keer in zijn leven is hij in staat om zich te ontspannen en geluk te ervaren. In dit onbewaakte moment laat hij zijn onthechte houding vallen en wordt hij zich bewust van zijn verdrongen verdriet. "In de verte zag ik het strand, de branding en het rode watervliegtuig. Het gelukzalige gevoel was bijna tastbaar. Op dat moment besefte ik dat ik een probleem had." Met dit open einde besluit het boek.

Het gangbare beeld van Amerika (groot, groter, grootst, en over the top) contrasteert met de ingehouden manier waarop Sharma deze geschiedenis vertelt. Achteraf zie je pas dat de saai klinkende titel van de roman past bij de ironische stijl. Mooi is ook de geleidelijke verschuiving van perspectief, dat zich aanpast bij Ajay's ontwikkeling van jongen tot man. In het begin is de verteltrant rauw en onopgesmukt, in overeenstemming met de kinderlijke belevingswereld. De kleine Ajay beseft bijvoorbeeld "dat we altijd in Amerika zouden blijven. Ik schrok van dat besef. Ik bedacht dat er een dag zou komen dat ik niet meer zou zijn wie ik op dit moment geweest was. Ik voelde me heel erg alleen." Met het ouder worden klinken er in de vertelstem vooral beheersing en distantie door.

Bij alle dramatiek ontbreekt het Akhil Sharma niet aan humor. "Mijn moeder begon doof te worden. Ze wilde een gehoorapparaat kopen. 'Waarom zou je?' zei mijn vader. 'Als er per ongeluk een keer goed nieuws is, schrijf ik het wel voor je op.'"

'Gezinsleven' overweldigt de lezer door de ingehouden kracht en schoonheid van het verhaal en door het psychologische raffinement waarmee Sharma een immigrantenfamilie neerzet, die er dankzij de jongste zoon in slaagt om de Amerikaanse Droom tot werkelijkheid te maken. Toch laat het de lezer ook achter met een hol gevoel van ontnuchtering. omdat de familie een hoge tol betaalt om de boel onder moeilijke omstandigheden bij elkaar te houden.

Akhil Sharma: Gezinsleven. (Family Life) Uit het Engels vertaald door Otto Biersma. De Bezige Bij, Amsterdam; 234 blz. euro 19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden