Onthullingen

AIVD zou betrokken zijn bij illegale operatie Iran

Mahmoud Ahmadinejad (destijds president van Iran) loopt tussen de centrifuges in de nucleaire installaties in Natanz. Beeld EPA

Onthullingen in de Volkskrant laten zien dat Nederland hielp bij een aanval op Iran. De werkwijze van de AIVD, die vaker op straat ligt, is mogelijk in strijd met het internationale recht.

Opnieuw ligt een geheime operatie van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) op straat. De Volkskrant publiceerde vanavond over de Nederlandse rol bij de sabotage van een Iraanse nucleaire reactor in 2007. Begin 2018  beschreef de krant al hoe de AIVD de computersystemen van een door de Russische ­geheime dienst geleide hackersgroep was binnengedrongen. Die groep had onder meer de Amerikaanse Democratische Partij gehackt. De opeenvolging van lekken laat zien hoe laks de Nederlandse overheid omgaat met het naar buiten komen van gevoelige informatie.

Dit keer zou de AIVD betrokken zijn geweest bij een van de meest baanbrekende cyberoperaties. De Verenigde Staten en Israël voerden vanaf 2007 aanvallen uit op de Iraanse nucleaire installatie in Natanz, zo onthulde The New York Times in 2012. Het virus liet de centrifuges zo snel draaien dat ze kapot gingen, terwijl de controleschermen geen foutmeldingen gaven.

Usb-stick

De Volkskrant beschrijft op basis van anonieme bronnen de Nederlandse rol. In 2004 kreeg de AIVD van de VS en Israël het verzoek om te helpen bij het fysiek binnendringen van de centrale. Het cyberwapen kon pas werken als men wist hoe de centrifuges in elkaar zaten. De AIVD richtte twee bedrijven in Iran op, ­zodat een agent onder de dekmantel van ingenieur de centrale in kon. Deze agent verzamelde informatie en bracht met een usb-stick het virus naar binnen. Omdat cruciale delen van het complex waren afgesloten van het internet, kon een digitale aanval niet van afstand plaatsvinden.

Na de Amerikaanse onthullingen in 2012 stelde de FBI een onderzoek in. Daarin legde een generaal die verdacht werd van lekken valse verklaringen af. Omdat Obama hem gratie verleende, ontliep deze man uiteindelijk straf. Het lek was Obama politiek niet slecht uitgekomen. De onthulling zette hem kort voor de presidentsverkiezingen neer als een daadkrachtig leider die door bleef gaan met de cyberaanvallen tegen Iran.

Vervelend staartje

In Nederland is anders gereageerd op de lekken rond de AIVD. Na de publicatie over Rusland is er voor zover bekend geen aangifte gedaan van schending van het ambtsgeheim door mensen die kennis hadden van de operatie. Minister van binnenlandse zaken Kajsa Ollongren zei destijds ‘trots’ te zijn op het werk van de AIVD, en sprak van ‘goede journalistiek’. Het verhaal kwam twee maanden voor het referendum over meer bevoegdheden voor de veiligheidsdiensten naar buiten.

Ook dit keer heeft de AIVD voor zover bekend geen aangifte van lekken gedaan. De dienst begon wel met succes een rechtszaak tegen Volkskrant-redacteur Huib Modderkolk, maar dat ging slechts om het schrappen van een tiental woorden waardoor volgens de rechter iemand in ­levensgevaar kon komen.

Waar de onthulling in 2017 mogelijk een opsteker was in de campagne voor de inlichtingenwet, kan de huidige onthulling een vervelend staartje krijgen. ­Nederland raakt in beeld voor tegenmaatregelen van Iraanse hackers, en het is twijfelachtig of wat Nederland deed volkenrechtelijk door de beugel kon.

Een in 2013 in opdracht van de Navo door internationale experts uitgevoerde analyse betitelde de aanval op Natanz als voorbeeld van illegaal geweld. Het ging verder dan ­digitale spionage, omdat er schade was aangericht. Nederland heeft dus mogelijk aan die schending van het volkenrecht meegewerkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden