AIVD wijst op problemen rond kinderen van jihadisten en cyberspionage

Een kamp in Syrië waar buitenlandse IS-strijders en hun gezinnen verblijven. foto Eddy van Wessel Beeld EDDY VAN WESSEL
Een kamp in Syrië waar buitenlandse IS-strijders en hun gezinnen verblijven. foto Eddy van WesselBeeld EDDY VAN WESSEL

Zeker 175 kinderen van Nederlandse jihadisten wonen in Syrië en Irak, twee keer zoveel als de AIVD dacht. Nederland moet ze terughalen, vindt Defence for Children.

De Nederlandse overheid moet kinderen van Nederlandse IS-strijders actief terughalen naar Nederland. Het is onverantwoord hoe kinderen met een Nederlandse vader of moeder in het strijdgebied in Syrië en Irak aan hun lot worden overgelaten, vindt kinderrechtenorganisatie Defence for Children. “De rechten van deze kinderen worden ernstig geschonden. De overheid zou deze kinderen moeten beschermen en laten terugkeren”, zegt juridisch medewerker Mariëlle Bahlmann.

De kinderrechtenorganisatie uit de kritiek naar aanleiding van het nieuws dat er vermoedelijk twee keer zoveel kinderen met een Nederlandse connectie in Irak en Syrië zijn als tot nu toe werd gedacht. Er verblijven daar zeker 175 minderjarigen, stelt de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst in het gisteren verschenen jaarverslag. Tot nu toe dacht de veiligheidsdienst dat minstens tachtig kinderen door hun ouders zijn meegenomen of daar zijn geboren.

Kindsoldaten

Ruim twee derde van de kinderen is jonger dan vier jaar, denkt de AIVD. De meesten van hen bevinden zich bij IS. Nog geen tien procent is ouder dan negen jaar. Vanaf die leeftijd kunnen jongens een training krijgen om te worden ingezet als terrorist. Bij meisjes is dat vermoedelijk niet zo. De cijfers blijven schattingen omdat het lastig is om zwangerschappen of geboorten in Syrië en Irak bevestigd te krijgen.

De Nederlandse overheid is niet van plan om kinderen uit het gebied terug te halen, ook al lijkt hun aantal nu groter dan gedacht, zegt een woordvoerder van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding, NCTV. “We doen er zoveel mogelijk aan om uitreizen te voorkomen. Als een volwassene besluit te gaan, ligt de verantwoordelijkheid geheel bij hen, ook wat betreft eventuele kinderen.” Alleen als kinderen een Nederlandse ambassade weten te bereiken, mogen ze onder begeleiding terugkomen.

Volgens Defence for Children gaat de overheid voorbij aan het VN-Kinderrechtenverdrag, waarin staat dat de overheid verantwoordelijk is voor de bescherming van alle Nederlandse kinderen, ook als zij niet in dit land zijn. “De ouders zijn als eerste verantwoordelijk. Als zij dit niet aankunnen, moet de overheid ingrijpen en het kind beschermen”, stelt Bahlmann.

Unicef

Ook Unicef maakt zich grote zorgen om de kinderen. “De Nederlandse overheid heeft een verantwoordelijkheid, maar de landen waar de kinderen verblijven ook. Zo’n complexe situatie vraagt om een internationale oplossing”, zegt woordvoerder Laura Westendorp. Kinderombudsman Margrite Kalverboer wil nog geen inhoudelijke reactie geven. “Het is een heel ingewikkeld dossier waarin nog veel dingen onduidelijk zijn”, aldus haar woordvoerder.

Kinderen die Nederland weten te bereiken, kunnen geïndoctrineerd zijn met fanatieke ideeën, zegt AIVD-hoofd Rob Bertholee. “Als de kinderen terugkomen uit het strijdgebied, kun je ze niet zomaar naar de lagere school sturen. Ze hebben begeleiding nodig, zoals kindsoldaten.” Hij gaat ervan uit dat met name vrouwen en kinderen een poging zullen doen om terug te keren naar Nederland, aangezien er van het zogenaamde kalifaat nog maar weinig over is.

De regeringspartijen zien in de nieuwste cijfers geen aanleiding om kinderen naar Nederland over te brengen. “Voor kinderen is het een humanitair drama, maar terughalen gaat gepaard met een te groot veiligheidsrisico voor Nederland”, aldus VVD-Kamerlid Arno Rutte. Ook de ChristenUnie wil geen grootschalige evacuatie. “Ouders zijn verantwoordelijk voor de zorg voor hun kinderen”, aldus Kamerlid Joël Voordewind, die net als D66 eerder een voorbehoud maakte voor schrijnende gevallen. PvdA en GroenLinks willen eerst meer weten over de groep kinderen en hun familiesituatie.

Digitale spionage wint snel terrein

Steeds meer landen halen alles uit de kast om via de digitale weg stiekem informatie in te winnen over de grens. En Nederland heeft hun ‘bovengemiddelde interesse’ als doelwit, zei Rob Bertholee, hoofd van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, gisteren tijdens de presentatie van het jaarverslag 2017.

De trukendoos die staten gebruiken voor hun spionage wordt steeds complexer, schrijft de AIVD. Dat staten door een computervirus te verspreiden bij organisaties of een overheid op de systemen proberen in te breken, was al bekend. Maar steeds vaker ziet de AIVD dat er geen malware wordt gebruikt, maar dat er gewone, legitieme software wordt ingezet voor de spionageaanval.

Dat betekent ook dat het bijzonder lastig is om je tegen pottenkijkers uit het buitenland te wapenen. En er moet volgens Bertholee nog een hoop verbeteren, want Nederland is, zo vindt hij, wat naïef op dit gebied. “We zijn lid van de Europese Unie, van de Navo en dit jaar ook van de VN Veiligheidsraad. Bovendien hebben we een goed ontwikkelde digitale infrastructuur. Dat betekent dat we interessant zijn voor politieke en economische spionage.”

Afgelopen jaar werden bij digitale aanvallen op Nederlandse doelwitten veel gegevens met grote economische waarde gestolen. Ook zag de dienst meer digitale aanvallen op de zogenoemde vitale infrastructuur in Europa. Dat zijn voorzieningen die bij uitval voor grote maatschappelijke onrust kunnen zorgen, zoals elektriciteit, toegang tot drinkwater en internet.

Twee landen bij naam

Zoals gebruikelijk bij de AIVD, trad de directeur verder niet in detail over waar de digitale dreiging vandaan komt. Twee landen worden in het jaarverslag bij naam genoemd. Rusland, dat ‘zeer bedreven is’ in het heimelijk digitaal beïnvloeden van de politieke besluitvorming en publieke opinie over de grens. En China, dat spionage inzet om snel economisch, wetenschappelijk en militair op een hoger plan te komen.

Naast digitale wordt ook menselijke spionage nog steeds ingezet. Al wint de digitale weg wel snel terrein, omdat die volgens de AIVD een laagdrempelige en goedkope manier is om informatie in te winnen.

Bertholee maakte van de gelegenheid gebruik om nogmaals te benadrukken dat de AIVD de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdienst nodig heeft om Nederland digitaal te beschermen. Nederlanders mogen zich tijdens een referendum op 21 maart uitspreken over die wet, die volgens de tegenstanders de privacy van onschuldige burgers in gevaar brengt.

De directeur van de AIVD ontkent bewust nú, aan de vooravond van het referendum, te waarschuwen voor digitale spionage. Wel wilde hij het jaarverslag graag voor 21 maart publiceren, om mensen een goed beeld te geven wat de dienst precies doet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden