AIVD moet lokale politici screenen om infiltratie te voorkomen

Beeld Kees van de Veen

Ondanks waarschuwingen van de landelijke politieke partijen, doen de lokale fracties nauwelijks iets om criminelen buiten de deur te houden. Dan moet de veiligheidsdienst dit maar doen.

De veiligheidsdienst AIVD of een speciale dienst van de politie moet  in het vervolg gekozen gemeenteraadsleden kunnen screenen, vóórdat zij worden beëdigd in de raad.  Tussen de verkiezingen en de feitelijke installatie is daarom een buffer nodig van enkele weken. 

Die conclusie trekt hoogleraar criminologie Emile Kolthoff. Als lector ‘Ondermijning’ aan de Avans Hogeschool in ’s-Hertogenbosch heeft hij samen met het landelijke Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) een speciaal expertteam opgetuigd dat gemeenten helpt om de ondermijning van de lokale politiek te voorkomen. 

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen ziet hij in zijn onderzoek dat op lokaal niveau politieke partijen verzuimen hun kandidaten zorgvuldig te screenen op criminele contacten. Hoewel veel landelijke partijen hun afdelingen hebben verzocht gedegen onderzoek te doen, zijn de fracties in de praktijk al blij als hun kandidatenlijst volloopt.

Kolthoff doet de oproep van de landelijke partijen af als ‘mooipraterij’. “In het land merken wij dat er 0,0 screening wordt gedaan. En dit in een periode waarin het aantal pogingen de politiek te beïnvloeden juist zal toenemen. Zeker in Noord-Brabant, Limburg en Zeeland waar de politie de druk op de georganiseerde misdaad opvoert, zoeken criminelen actief naar mogelijkheden die strijd te beïnvloeden.” Dat kan met een mol in het stadhuis.

Invloed

Raadsleden met een dubbele agenda zijn moeilijk te herkennen. Criminele organisaties schuiven volgens Kolthoff vaak kandidaten naar voren van onbesproken gedrag, maar die wel onder hún invloed staan. Deze proberen niet zozeer het raads­debat te beïnvloeden, maar kunnen vanuit hun zetel onderzoeken welke ambtenaar met welke dossier bezig is en wie kwetsbaar is voor bedreiging of chantage.

Is zo iemand eenmaal democratisch gekozen, dan kan de burgemeester, de Commissaris van de Koning en zelfs de minister van binnenlandse zaken daar niet tegen optreden. Het zijn de politieke partijen zelf die hen ‘aan de deur’ moeten weigeren. “Het vragen van een Verklaring Omtrent het Gedrag is een instrument, een screening door een extern bureau ook, maar het komt er op neer dat een politieke partij nieuwkomers echt goed moet kénnen, bijvoorbeeld omdat ze al jaren lid zijn. Dat voorkomt infiltratie.”

Omdat het expertteam méér ondermijnende activiteiten verwacht, is Nederland volgens Kolthoff toe aan nieuwe maatregelen en wetgeving. Hij wijst daarbij naar een onafhankelijke en diepgaande screening  door een organisatie als de AIVD of het bureau Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK) van de politie. Ook pleit Kolthoff voor een bepaling in de Gemeentewet waardoor raadsleden die tijdens hun termijn worden veroordeeld voor strafbare feiten, automatisch uit hun functie worden ontheven. De raad moet volgens hem ook kennis kunnen nemen van ‘zachte politie-informatie’ over het gedrag van raadsleden, zodat actie kan worden ondernomen.

Infiltratie in bestuur

Hoe groot de druk op het lokaal bestuur precies is, is onbekend. Uit een onderzoek van justitie bleek onlangs dat een kwart van de burgemeesters aangeeft dat zij bedreigd zijn. Acht procent van de gemeenten ziet voorbeelden van infiltratie door een functionaris met een crimineel oogmerk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden