Airbnb verdringt bewoners uit de stad

Toeristen met rolkoffers in Amsterdam Beeld anp

De schaarste aan koopwoningen is nu al nijpend. Die paar huizen en appartementen die vrijkomen zijn nauwelijks meer te betalen. Een van de belangrijkste oorzaken is de verhuur aan toeristen via bedrijven als Airbnb.

De Amsterdamse woningmarkt kookt volgend jaar droog. De schaarste aan koopwoningen is nu al nijpend. Die paar huizen en appartementen die vrijkomen zijn nauwelijks meer te betalen. Een van de belangrijkste oorzaken is de explosieve groei van verhuur aan toeristen via bedrijven als Airbnb, Booking.com, Wimdu en Flat9.

De voorzitter van de Makelaarsvereniging Amsterdam (MVA), Sven Heinen spreekt in crisistaal. "Makelaars in de hoofdstad stunten met bemiddelingstarieven in de slag om klanten bij de aan- of verkoop van huizen." Verhuur aan toeristen is profijtelijker dan het verkopen van een pand. "Ik voorspel dat door het droog koken van de woningmarkt meer makelaars in Amsterdam failliet zullen gaan dan tijdens de economische crisis na 2008."

Onbetaalbaar
Huizenprijzen zijn de laatste jaren geëxplodeerd in de stad. De prijs voor kleine woningen tot 40 vierkante meter ligt in de binnenstad al rond de 8000 euro per vierkante meter. Het drijft niet alleen de prijs van koopwoningen op, maar ook die in de vrije huursector. Zelfs sociale huurwoningen worden commercieel verhuurd aan toeristen.

Voor de lagere en middeninkomens is Amsterdam onbetaalbaar geworden. "Het is wild west in de stad", zegt hoogleraar woningmarktbeleid Peter Boelhouwer van de TU Delft. "Verhuren via Airbnb is financieel heel aantrekkelijk. Woningnood is het resultaat." Ondertussen groeit ook de stroom klachten van bewoners die extreme overlast hebben van luidruchtige toeristen naast, onder, boven hen en aan de achterkant en de overkant van de straat.

Weinig romantiek
Dat is dus de bedrijfsfilosofie van Airbnb in de praktijk: de 'intense contacten' met buurtbewoners, het 'echte stadsgevoel leren kennen' door te leven zoals de bewoners bij wie je huurt. Airbnb-oprichters Brian Chesky en Joe Gebbia deelden hun kamer in San Francisco met toeristen die kleine bedragen betaalden voor het slapen op een luchtbedje, luidt hun verhaal. Van die romantiek is weinig meer over. De waarde van het deelplatform wordt geschat op 26 miljard dollar. Alleen al via Airbnb zijn er vorig jaar zo'n 575.000 overnachtingen in Amsterdam geboekt. Hierbovenop komen de boekingen via Wimdu, Flat9, Booking.com en kleinere aanbieders. Ook voor dit jaar wordt er weer een sterke groei verwacht. Inmiddels is zeven procent van de toeristenovernachtingen in Amsterdam bij particulieren geboekt.

Niet alleen de verhuurplatforms, die geen pand of hotel bezitten, en particulieren verdienen aan toeristen. Allerlei andere bedrijven nestelen zich ook in deze winstgevende markt.

(de tekst loopt door onder de afbeelding)

Illustratie Beeld Fadi Nadrous

Schoonmaken
Verhuur brengt veel werk met zich mee dat Airbnb niet doet en waar de verhuurder niet altijd zin in heeft. In Amsterdam ontstaat het ene na het andere bedrijf dat dit overneemt tegen 20 of 25 procent commissie. Bedrijven als Airbnb Butler, Host je Huisje, BNBManager of Holiday Host plaatsen de advertentie en foto's bij Airbnb, regelen de financiën, leveren hotellakens, geven de sleutel af aan toeristen en maken schoon.

Host je huisje begon anderhalf jaar geleden. Mede-eigenaar Casper van der Heijden merkte dat vrienden vroegen om hulp bij het afgeven van de sleutel aan toeristen of schoonmaken. Zo begon hij zijn bedrijfje, dat nog een van de kleinere in de markt is. Inmiddels beheert het in een weekend toch al gauw vijftig woningen met 2 tot 4 gasten per accommodatie.

"Ons belangrijkste werk is problemen oplossen. We hebben net een bed gerepareerd waar een gast doorheen is gezakt. Laatst was er ergens kortsluiting. Op Eerste Kerstdag moest er een kapot voordeurslot worden verwisseld", somt Van der Heijden zijn bezigheden op. Inmiddels heeft Host je huisje binnen anderhalf jaar al personeel aangenomen om de Airbnb-verhuurders van dienst te kunnen zijn.

De verhuur aan toeristen, zeker voor langere tijd, zorgt voor een run op opslagruimtes. Bewoners die verhuren slaan spullen tijdelijk op. Bedrijven als Boxx Opslagverhuur en Boxx on Wheels melden dat de vraag naar boxen 'in korte tijd is gestegen met 30 procent in Amsterdam als gevolg van Airbnb' en gaan nu uitbreiden.

Geen controle
Gemeentelijke campagnes als 'I amsterdam' om de hoofdstad wereldwijd te promoten zijn zo succesvol geweest, dat het college van b. en w. de controle op de immense stroom toeristen, de woningnood als gevolg ervan en de overlast compleet is kwijtgeraakt. Laurens Ivens van de SP is als wethouder verantwoordelijk voor de aanpak van illegale hotels via Airbnb in de hoofdstad. "Er zijn door de gemeente regels gemaakt om overlast en illegale hotels tegen te gaan. Zo mag een verhuurder niet meer dan vier toeristen in huis hebben om te overnachten en niet meer dan 60 dagen per jaar verhuren." Maar ja, wie controleert dat.

Ivens zit met zijn handen in het haar. De gemeente wil een meldplicht invoeren, maar dat mag niet volgens de Huisvestingswet. "Het is landelijk beleid. Wij dringen bij het kabinet aan op een wetswijziging die de meldplicht invoert, dan kunnen we als gemeente beter controleren wie zich wel of niet aan de regels houdt", zegt Ivens. Vooralsnog lijkt die er niet te komen.

Airbnb weigert verhuurgegevens te verstrekken aan de gemeente, terwijl er genoeg aanbieders zijn die aan meer dan vier personen verhuren. Airbnb weet ook wie er meer dan 60 dagen per jaar verhuurt. Airbnb compenseert Amsterdam jaarlijks met zo'n 5,5 miljoen euro voor gemiste toeristenbelasting die hotels en bed and breakfasts wel direct afdragen, maar verder wil de verhuursite niet gaan.

De website van Airbnb Beeld anp

Illegale hotels
De gemeente heeft nauwelijks of geen grip op deze markt. Toch zijn er wel gegevens te vinden. De kritische website Inside Airbnb analyseert het huuraanbod via Airbnb wereldwijd door het 'scrapen' van informatie. Inside Airbnb constateert dat bijna een kwart van de aangeboden 13.849 onderkomens in Amsterdam wordt verhuurd door personen of bedrijven die meerdere woningen of appartementen aanbieden. Vijf procent van alle Airbnb accommodaties in de hoofdstad is zelfs in handen van slechts tien aanbieders. Dit duidt op grootschalige commerciële exploitatie van woningen waarvan illegaal hotels zijn gemaakt. Zij dragen zelf geen toeristenbelasting af, waarschijnlijk ook geen btw, geen vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting en voldoen niet aan de veiligheidsregels.

De regel dat een woning niet meer dan 60 dagen per jaar verhuurd mag worden, lijkt massaal te worden genegeerd. Volgens Inside Airbnb staat ruim 48 procent van alle aanbiedingen voor het hele jaar te huur, dat wil nog niet zeggen dat ze het hele jaar worden verhuurd, maar het is wel een teken aan de wand. Ruim een kwart van het lokale aanbod wordt op jaarbasis zo vaak verhuurd, dat er volgens Inside Airbnb van normale bewoning geen sprake kan zijn.

Voor Boelhouwer van de TU Delft is deze ontwikkeling klip en klaar. "In de koopsector worden veel woningen door verhuur aan toeristen onttrokken aan de woningvoorraad en het aanbod van huizen was al schaars." De gemeente lijkt er weinig tegen te kunnen doen. Er is een Meldpunt Woonfraude en ambtenaren van Zoeklicht speuren naar illegale bewoning in de sociale sector. De cijfers geven aan dat het dweilen met de kraan open is. Prognoses maken het er de komende jaren niet beter op. De groei van jaarlijks 17 miljoen toeristen in Amsterdam nu zet zich door naar 30 miljoen in 2030. Amsterdam kan zijn borst nat maken.

Overlast
Ciska Kruik woont in de Rivierenbuurt in Amsterdam, dat is toch ver van de binnenstad en populaire wijken als De Pijp. Voor haar ligt een enorme stapel correspondentie met de Amsterdamse wethouder Laurens Ivens, het stadsdeel, de politie, de buurtregisseur, het wijkcentrum, en organisaties als Zoeklicht en het Meldpunt Zorg & Woonoverlast. De tranen staan in haar ogen als ze vertelt over de overlast van Airbnb-verhuur naast haar.

Anderhalf jaar geleden trok ze in haar gekochte benedenwoning, met tuintje. Ze knapte het tweekamerappartement voor veel geld netjes op. Ze vindt de buurt leuk, maar nu wil ze weg. Ze is doodsbang en de overlast sloopt haar.

"In het begin dacht ik: wat wonen er veel mensen naast me. Soms zaten er wel elf mensen in de tuin. Toen kwam ik erachter dat het een Airbnb-gebeuren was door de rol-koffertjes die af en aan kwamen naast mijn huis. Zelfs het schuurtje in de tuin was in het begin verhuurd. Na een melding bij de gemeente werd aan de verhuur in het schuurtje een einde gemaakt op straffe van een boete. De verhuur gaat gewoon door en de overlast ook.

"Bij mooi weer drijven de blauwe rookwolken van het blowen constant door mijn tuin heen. Er wordt veel drank in de tuin gebruikt en er is constant herrie: geschreeuw, slaan met deuren. De toeristen, jonge Duitsers, Fransen en Zwitsers, komen midden in de nacht stomdronken en knetterstoned uit de stad. Ze kotsen op de stoep voor mijn deur en pissen in de tuin. Ze bellen bij mij midden in de nacht aan omdat ze hun sleutel kwijt zijn en via mijn huis over de schutting willen klimmen.

"Met de verhuurder, mijn buurman, valt niet te praten. Hij wordt agressief. Hij bedreigt mij. Nu vliegen de lege bierflessen en flessen Jägermeister mijn tuin in. Als ik die huurders aanspreek, krijg ik de dikke vinger. Mijn buurman vertelt ze dat er in Amsterdam geen regels bestaan. Alles mag. De banden van mijn fiets zijn lek gestoken als waarschuwing om niet meer te klagen."

Cisca Kruik is langs alle instanties gegaan voor hulp, met weinig resultaat. Ook haar buren belden regelmatig over de wantoestanden. Het hielp weinig. "Bij de politie ligt er inmiddels een vuistdik dossier. Ik mag 's nachts bij burengerucht altijd bellen en dan komt de politie. Maar overdag gelden al die regels niet." Ze is ten einde raad. "Ik wil hier weg. De politie kan weinig doen, alleen als het verschrikkelijk misgaat, maar dan is het te laat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden