Review

Aimard danst, dondert en prevelt

ZaterdagMatinee, za 23/12, Concertgebouw Amsterdam: Pierre-Laurent Aimard (piano) en Ensemble Diabolus in Musica. Werk van Messiaen en Machaut.

Katholiek rijmt op muziek. Dat is al eeuwen zo. De Europese middeleeuwer -de katholiek bij uitstek- stelde zich de hemel al voor als één groot, ononderbroken en eeuwig Godlof. Engelenscharen bewogen zich in cirkels rond de Schepper en brachten daarbij onophoudelijk lofzangen. In Dante’s ’Goddelijke Komedie’ heeft de hoogste hemel, het empyreum, zelfs de vorm van een sneeuwwitte roos. Engelen stijgen zingend op een dalen weer neer. God is bij Dante een lichtend punt, een mysterie waarin alle tijden samengebald zijn.

In de grote zaal van het Amsterdamse Concertgebouw werd zaterdag een tipje van die hemelse sluier opgelicht tijdens een alternatief kerstconcert. Niet alleen omdat de ’Messe de Nostre Dame’ van Guillaume de Machaut en de ’Vingt regards sur l’enfant-Jésus’ die eeuwige engeleneucharistie als muzikaal visioen probeerden te benaderen. Maar ook door de hemelse lengt van drieëneenhalf uur, onderbroken door twee aardse pauzes. Die tegenstelling tussen het verhevene en het alledaagse is ook het onderwerp van ’Vingt regards sur l’enfant-Jésus’ (twintig contemplaties op het kindeke Jezus) van de Fransman Olivier Messiaen. Anders dan de titel doet vermoeden, voert de componist het banale element in de twintig delen voor piano vaak tot in het absurde door. Messiaen overlaadt de luisteraar met zó veel zinnelijkheid, dat de abstractie uiteindelijk vanzelf toeslaat.

Zo durf ik te zweren dat ik de hogepriester onder de pianisten Pierre-Laurent Aimard zaterdag ineens ’Rudolf the Red-Nosed Reindeer’ hoorde spelen. Maar dan met denkbeeldige wanten aan zijn handen, waardoor de melodietonen ineens werden vergezeld door andere toetsen op de piano. Messiaens kinderlijke blijdschap raakte door die mixtuur nog feller verlicht. Nader tot U, zou Reve zeggen.

Aimard was ooit student van Yvonne Loriod, de vrouw van Messiaen; zijn interpetatie van de twintigdelige ’Vingt Regards’ komt dus uit de eerste hand. Tel daarbij op dat Aimard de pianotraditie vanaf Beethoven tot en met György Ligeti (van wie hij de favoriete pianist was) volledig beheerst, dat hij in technisch opzicht superieur is en dat hij altijd dienstbaar is aan de muziek; dan kun je je ongeveer voorstellen hoe goddelijk Messiaen zaterdag klonk.

Het ’Je dors, mais mon coeur veille’ werd bij Aimard een mooie mengeling van de devote Liszt, gesuikerd met Puccini. Aimard danste in ’Regards des prophètes’, bliksemde en donderde in ’La parole toute-puissante’, liet de klokken luiden in ’Noël’ en prevelde in ’Regard du Père’. Alles uitgevoerd met engelengeduld, -kracht, -uithoudingsvermogen en -schoonheid.

In het hart van de ’Vingt Regards’, na tien delen, klonk de Machauts ’Messe de Nostre Dame’: de eerste meerstemmige mis van de hand van één componist, die dateert uit de tijd van de ’Goddelijke Komedie’. Het Franse vocale herenkwintet Diabolus in Musica staat bekend om zijn aardse uitvoeringen, met de nadruk op de lage stemmen. De bijna medeklinkerloze uitspraak van het Frans-middeleeuwse latijn nivelleerde Machauts frisse ritmiek zaterdag echter tot een anonieme onderstroom met continu soubrette-vibrato. Korrelige modder die nooit hemels klonk, tonen die geen enkele keer veranderden in licht. Vleugellamme engelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden