Aidspatiënt 'zero' is nu eindelijk van zijn bijnaam af

Epidemie Gaétan | Dugas werd gezien als de eerste verspreider van aids. Ten onrechte blijkt nu.

Het is jammer dat Gaétan Dugas niet meer onder ons is om het nieuwste nummer van Nature open te slaan. De reputatie van de in 1984 overleden Frans-Canadese steward wordt daarin voor eens en altijd hersteld. Hij was niet de eerste die aids heeft verspreid in Amerika, hij was niet patient zero.

Hoewel er voor wetenschappers steeds minder aanleiding was in dat verhaal te blijven geloven, is Dugas het stempel nooit helemaal kwijt geraakt. Een samenwerkingsverband van Amerikaanse en Engelse wetenschappers brengt daar nu verandering in.

Dat bracht daarvoor het genenpakket van sommige mutaties van het virus volledig in kaart. Door dat te vergelijken met eerdere data zagen ze dat het aidsvirus rond 1969 van Afrika naar de Caraïben trok. Vandaaruit maakte het omstreeks 1970 de sprong naar New York. In Californië diagnosticeerden artsen de immuunsysteem-verstorende ziekte voor het eerst in 1981.

Het mag duidelijk zijn dat Dugas aan die verspreiding heeft bijgedragen. De flamboyante werknemer van een vliegtuigmaatschappij had naar eigen schatting seks gehad met ongeveer 2.500 mannen over heel de wereld. De eerste met aids in de westerse wereld was hij echter niet.

Dat zagen de virologen van de universiteit van Arizona toen ze de hand legden op tweeduizend bloedmonsters uit 1978 en 1979 van mannen die seks hadden met mannen. Uit acht daarvan konden ze het genetische bouwpakket van het hiv-virus destilleren, waaronder die van Dugas.

Geen sinecure, het virus staat bekend om zijn ongrijpbaarheid. Met ruim 10.000 bouwstenen stond de gangbare analyseermethode machteloos. Door het erfelijk materiaal in de monsters als het ware 'kapot te boren' en vervolgens in te zoomen, lukte het alsnog. Een bijvangst van deze studie is dus deze rigoureuzere methode, die volgens de onderzoekers van pas kan komen bij de strijd tegen bijvoorbeeld het Zika-virus.

Hoe kwam Dugas dan aan zijn discutabele bekendheid? Een onderzoeksteam uit Californië stelde zich ten doel begin jaren tachtig homoseksuele mannen te vragen naar hun seksleven. Ruim driekwart had het afgelopen jaar het bed met meer dan vijftig mannen gedeeld. Eén persoon kwam veelvuldig terug, hoewel deze niet uit Californië kwam: Dugas.

Om overzicht en anonimiteit te bewaren, kregen de ondervraagden een afkorting. LA1 of LA2 bijvoorbeeld, wanneer ze uit Los Angeles kwamen. De Frans-Canadees kreeg het stempel O, van 'outside of California'. Journalist Randy Shilts achterhaalde de identiteit van 'O'. De media gingen ermee aan de haal. Ze zagen de O aan voor een nul - patiënt zero werd een begrip. Dugas ging drie jaar na zijn dood de wereld in als de verspreider van een van de grootste epidemieën in de recente geschiedenis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden