Aids ontketent revolutie tegen vroegere helden

De druk op de Zuid-Afrikaanse president Mbeki om zijn aidsbeleid te herzien wordt steeds groter. Morgen zal hij zijn jaarlijkse parlementstoespraak houden. Zal hij eindelijk bakzeil halen, en aankondigen dat alle hiv-positieve zwangere vrouwen aidsmedicijnen kunnen krijgen?

KAAPSTAD - Er is een revolutie gaande in Zuid-Afrika, die bijna vergelijkbaar begint te worden met de strijd tegen de apartheid. De strijders zijn grotendeels dezelfden: vakbonden, kerken en voormalige ANC-activisten. De methoden eveneens: van massademonstraties en rechtszaken tot ondergrondse activiteiten. Alleen worden er ditmaal geen wapens gesmokkeld, maar aidsmedicijnen. En ditmaal is niet een blank bewind het doelwit, maar de eigen vroegere helden: de ANC-regering van Thabo Mbeki.

De protesten tegen de weigering van de regering om het (gratis) medicijn nevirapine te verstrekken aan zwangere vrouwen, worden luider en luider. ,,Als het leven van een kind afhangt van medicijnen, maar zij die niet krijgt, dan is dat een zonde, dan is dat immoreel'', zei aartsbisschop Njongonkulu Ndungane, de opvolger van Desmond Tutu, onlangs. Een prominente medische organisatie, waarbij 7000 specialisten en 2000 huisartsen zijn aangesloten, noemde de houding van de regering 'onethisch', en bepleitte spoedige landelijke verstrekking van het medicijn.

Nog verrassender is de openlijke ongehoorzaamheid van de premier van de provincie Kwazulu/Natal, die vorige maand aankondigde dat hij de landelijke regels aan zijn laars lapt. Binnenkort zal hij nevirapine laten verstrekken in alle staatsziekenhuizen in Kwazulu/Natal, de zwaarst getroffen provincie in de aidsepidemie. Zijn ambtgenoot van de West-Kaap kondigde even later hetzelfde aan. ,,Als we tegen de doodstraf zijn, laten we dan ook tegen de doodstraf voor baby's zijn'', zei hij. De twee provincies zijn de enige die worden bestuurd door coalitieregeringen: in Kwazulu/Natal van IFP en ANC, en in de West-Kaap van NNP en ANC.

Hoewel de andere negen provincies nog braaf de koers van Mbeki volgen, is de regering duidelijk in paniek. De minister van gezondheidszorg organiseerde onmiddellijk een spoedberaad met al haar provinciale collega's, waar ze echter besloten het beleid niet te veranderen. De regering meent dat nevirapine mogelijk te giftig is, en wil eerst de resultaten van achttien proefprojecten afwachten. Volgens critici kan dat wel twee jaar gaan duren. In die tijd zullen tienduizenden baby's onnodig worden besmet en binnen enkele jaren overlijden.

Vandaar dat veel ziekenhuizen en klinieken het medicijn heimelijk toch uitdelen. Er is sprake van een ware medische ondergrondse revolutie, aldus anonieme bronnen, die spreken van een 'verbijsterende en moedige opstelling van het Zuid-Afrikaanse medische korps'. Soms worden de medicijnen verstopt in speelgoed of teddyberen, zodat de autoriteiten ze niet kunnen vinden. De betrokken artsen en verpleegsters geven de medicijnen vaak 'snachts, als de rest van het personeel weg is. Het geld komt van particulieren en donoren uit het buitenland.

Maar het zijn vooral de vakbeweging Cosatu en kritische ANC-ers die de regering kopzorgen geven. De bonden hebben een politieke alliantie met het ANC, maar keuren het aidsbeleid openlijk af.

VERVOLG OP PAGINA 7

Activisten voeren druk op Mbeki op Zuid-Afrika

VERVOLG VAN PAGINA 1

Tegelijkertijd wenden allerlei vroegere ANC-activisten hun ervaring aan om de regering te bestrijden. ,,Het is moeilijk voor ons allemaal, omdat het ongelooflijke pijn doet een organisatie te bekritiseren waarvoor velen hun levens hebben gegeven'', zegt ANC-lid Zackie Achmat, voorzitter van Treatment Action Campaign TAC). De TAC spande vorige week een rechtszaak aan om de regering te dwingen een uitspraak van het Hooggerechtshof na te volgen. Dat oordeelde in december dat de regering de grondwettelijke plicht heeft nevirapine te verstrekken. De regering is in beroep gegaan.

De samenwerking tussen alle fronten wordt steeds hechter. Zo maakten TAC, Cosatu en Artsen zonder Grenzen bekend dat ze gekopieerde medicijnen hadden ingevoerd uit Brazilië.

Formeel mag Zuid-Afrika pas gebruik maken van gekopieerde medicijnen als het de aidscrisis uitroept tot een 'nationale noodtoestand'. Maar de kracht van de aidsactivisten is zo groot dat de farmaceuten niet opnieuw in verlegenheid willen worden gebracht, zoals vorig jaar toen ze onder wereldwijde druk een rechtszaak tegen Zuid-Afrika in moesten trekken. Het wachten is nu op het moment dat ook Thabo Mbeki bezwijkt onder de kolossale druk in eigen land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden