Aids lijkt van agenda verdwenen

Twee aidswezen lopen naar de rij voor het eten bij hun weeshuis in Golomolo, Oeganda. (FOTO EPA) Beeld EPA
Twee aidswezen lopen naar de rij voor het eten bij hun weeshuis in Golomolo, Oeganda. (FOTO EPA)Beeld EPA

amsterdam – - Dr. Cissy Kityo is een vrouw van naam en faam. De Oegandese arts staat bekend als vooraanstaand specialiste op het gebied van hiv en aids in heel Afrika. En zelfs zij kon de behandeling van haar met hiv geïnfecteerde nichtje niet betalen. „Ik was daarvoor afhankelijk van door buitenlandse steun gefinancierde programma’s. Daardoor leeft mijn nichtje nu gelukkig nog.”

Oeganda gold jarenlang als één van de succesverhalen in Afrika op het gebied van aidsbestrijding. De afgelopen tien jaar daalde het aantal mensen met hiv en aids spectaculair van 15 procent van de bevolking naar 5 procent. Vooral uit de VS kwam via het aidsfonds Pepfar veel steun. Hoewel er ook veel kritiek is op Pepfar (het programma zou erg de nadruk leggen op onthouding en minder op condoomgebruik), maakte de Amerikaanse president George W. Bush zich met dit miljarden kostende aidsprogramma geliefd op het continent.

Vanuit het vooral door Pepfar gesteunde Joint Clinical Research Centre (JCRC), een netwerk van aids behandelklinieken Oeganda met een belangrijk laboratorium waar dr. Kityo aidsonderzoek doet in de hoofdstad Kampala, was veel vooruitgang te zien. „Zo’n 200.000 mensen hadden ineens toegang tot medicijnen. Mensen bleven in leven, gingen weer werken, besmette vrouwen kregen zelfs weer gezonde kinderen.” Ook in andere Afrikaanse landen sloegen de voorlichtingscampagnes, gratis condooms en aidsremmers aan. Zo’n 3 miljoen Afrikanen hebben nu toegang tot virusremmers.

Maar anno 2010 wordt de hulpkraan langzaam dichtgedraaid. Pepfar heeft onder de huidige president Obama een veel kleiner budget. De economische crisis heeft prioriteit, ook in Europa. Al het geld gaat naar banken en complete economieën die gered moeten worden. Aids in Afrika lijkt van de internationale agenda te zijn verdwenen.

Verschillende hulporganisaties in Nederland trokken eind vorig jaar aan de bel. De organisaties protesteerden tegen de bezuinigingen op aidsbestrijding in Afrika. De grootste financier van aidsbehandeling, het Global Fund tegen aids, tuberculose en malaria (GFATM), kreeg ook steeds moeilijker fondsen. „Het is bijna alsof we gestraft worden voor de goede resultaten van het afgelopen decennium”, zegt dr. Kityo. „We zijn het slachtoffer van ons eigen succes; iedereen denkt nu dat aids in Afrika is opgelost, maar dat is niet zo. Zie je er nog advertenties over in jullie kranten of programma’s op televisie? Nee, die gaan over voetbal. We waren ontzettend goed op weg. Maar als we nu niet verder strijden, krijgen we straks met een veel moeilijker te bestrijden variant te maken.”

Kityo doelt op het risico van resistentie. Dat wil zeggen dat het aidsvirus ongevoelig wordt voor bepaalde hiv-remmers. „Resistentie ontstaat als een patiënt niet iedere dag de voorschreven medicatie slikt. Dat zien we nu al gebeuren doordat er minder medicijnen voorhanden zijn. Moeders beginnen uit solidariteit hun pillen te delen met hun kinderen of hun echtgenoot. Mensen met resistente hiv moeten overstappen op een nieuwe combinatie van pillen, anders gaan ze alsnog dood.” Maar die zogeheten tweedelijns therapieën zijn in Afrika duurder en moeilijker verkrijgbaar. Kityo doet in samenwerking met Nederlandse organisaties PharmAccess onderzoek naar resistentie in zes Afrikaanse landen. Resistentie is duidelijk aantoonbaar geworden in klinieken in Zambia, Uganda, Kenia, Nigeria, Zuid Afrika en Zimbabwe

Kityo vreest dat haar werk van de afgelopen tien jaar voor niets zal zijn. „Wachtlijsten voor aidspatiënten lopen weer op, klinieken kunnen geen nieuwe patiënten meer opnemen.” Artsen zonder Grenzen rapporteerde dezelfde trend in Kenia, Mozambique, Nigeria, Swaziland, Tanzania en Botswana. Toch had Kityo laatst een sprankje hoop: secretaris-generaal van de VN Ban-Ki Moon kwam langs bij haar kliniek. „Hij had maar dertig minuten maar wilde per se zien wat wij doen. Dat geeft me weer wat vertrouwen dat de internationale gemeenschap wordt wakker geschud.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden