Aids in Afrika / Knoflook en citroen als medicijn

De Nederlandse natuurgenezeres Tine van der Maas maakt aidsslachtoffers in Zuid-Afrika wijs dat ze geen aidsremmende medicijnen moeten nemen, maar een dieet moeten volgen. Volgens deskundigen jaagt de genezeres hiermee veel mensen de dood in.

Tranen biggelen over de wangen van Mittah Macholo. Snikkend vertelt ze hoe haar jongere zus Mirriam enige tijd geleden overleed aan aids. „Mirriam was op het laatst broodmager. Ze kon niet meer lopen, had overal zweren en leed voortdurend heel erg veel pijn.”

De 45-jarige Macholo heeft net in een huisje in een arme buurt aan de rand van de Zuid-Afrikaanse stad Bloemfontein van een Rode-Kruis-medewerkster te horen gekregen dat Mirriam waarschijnlijk nog had geleefd als ze tijdig aidsremmende medicijnen had gekregen. Rode-Kruismedewerkers vertelden Mirriam destijds niet over de medicijnen, omdat zij onder invloed verkeerden van de omstreden Nederlandse natuurgenezeres Tine van der Maas.

„Ik ben ontzettend kwaad”, zegt Macholo met trillende mondhoeken tegen de Rode-Kruiswerkneemster. „Jullie kwamen met die Nederlandse vrouw aanzetten en daarom vertrouwden wij haar.” Macholo probeert met een hand haar gezicht droog te vegen, maar de tranen blijven komen. „Mirriam was zo ontzettend lief. En nu hebben haar kinderen geen moeder meer.”

Het Rode Kruis in Bloemfontein bevestigt enige tijd te hebben samengewerkt met de genezeres. „Wij geloofden in de ideeën van Van der Maas”, zegt Rode-Kruisdirecteur Prosper Mosime. „Onze medewerkers hebben haar zelfs geïntroduceerd bij patiënten. Andere organisaties en artsen in de stad deden hetzelfde. Helaas beseffen we nu dat dit een enorme fout was. Ik denk dat hier in Bloemfontein door Van der Maas’ misleiding honderden mensen onnodig zijn overleden.”

Van de arme buurt waar de nabestaanden van Mirriam wonen is het slechts een kwartier rijden naar het villawijkje waar Tine van der Maas woont.

Zij is een forse 52-jarige vrouw met kortgeknipt haar. Ze vertelt op haar twaalfde met haar ouders naar Zuid-Afrika te zijn gekomen toen haar vader er ging werken voor bierproducent Amstel. Nadat ze in Zuid-Afrika een kunstopleiding had afgerond, woonde ze jarenlang in Nederland, maar keerde in de jaren tachtig terug naar Zuid-Afrika, waar ze aan de slag ging als verpleegster. Tegenwoordig woont ze in de stad Bloemfontein in het hart van Zuid-Afrika.

Op de koffietafel in haar huis ligt een Perzisch tapijtje, aan de muur hangt een Holland zeegezicht met zeilschepen en op de boekenkast staan grote Delftsblauwe potten. „Mijn moeder is het enige familielid dat hier woont”, zegt ze. „Verder woont al mijn familie in Nederland.”

Van der Maas raakte geïnteresseerd in aids toen een bevriend stel in Nederland, waarvan de man geregeld naar de Filippijnen reisde, aids kreeg. Haar moeder woonde in die tijd in Nederland en stuurde informatie op over de ziekte. Van der Maas dook in de materie en kwam er naar eigen zeggen achter dat hiv, het virus dat volgens de gangbare wetenschap aids veroorzaakt, niet bestaat. Ze raadt slachtoffers dringend af aidsremmende medicijnen te nemen omdat die ’giftig’ zouden zijn. Volgens haar heeft aids ook niks met seks te maken. Zij vertelt arme, laagopgeleide Afrikanen dat ze, voorzover het aids betreft, gerust seks kunnen hebben zonder condoom, omdat de ziekte niet seksueel overdraagbaar is.

Van der Maas is ervan overtuigd dat mensen aids krijgen doordat ze ongezond eten. Zij adviseert slachtoffers een dieet te volgen van onder meer olijfolie, citroen, knoflook en een vitaminedrankje genaamd Africa’s Solution (’Afrika’s Oplossing’). Ze beweert dat aids-patiënten hiermee heel oud kunnen worden. „Het lichaam kan bijna alles zelf genezen, als je het maar het juiste gereedschap geeft”, zegt ze. Haar wijsvinger zwaait door de lucht: „En dat geldt niet alleen voor aids, maar ook voor andere ziekten zoals kanker. Artsen vertellen dit kankerpatiënten niet omdat ze denken dat het te ingewikkeld is. Het is makkelijker om chemotherapie voor te schrijven. Maar je kunt met olijfolie en citroen gewoon genezen van kanker.”

Van der Maas zaait hiermee grote verwarring in een land waar volgens de Verenigde Naties al zo’n 25 procent van de volwassenen is besmet met hiv. De genezeres heeft zelfs de Zuid-Afrikaanse minister van volksgezondheid voor zich gewonnen. De minister zaait geregeld twijfel over de effectiviteit van aidsremmende medicijnen en prijst het knoflook- en citroendieet van Van der Maas aan. Sommigen noemen haar daarom spottend ’Minister Knoflook’.

Van der Maas speelt bij de verkondiging van haar boodschap in op de politieke atmosfeer in Zuid-Afrika, waar president Thabo Mbeki hoopt op een ’Afrikaanse renaissance’ en zelf ook obscure ideeën heeft over aids. „De vruchten, planten en kruiden van Afrika kunnen de mensen van Afrika genezen”, zegt Van der Maas. Ze bezigt op bijeenkomsten de strijdkreet amandla awethu (’de macht aan het volk’), een bekende slogan uit de anti-apartheidsstrijd. En de flesjes vitaminen die ze aanbeveelt, zijn uitgevoerd in geel, groen en zwart, de kleuren van de machtige regeringspartij, het Afrikaans Nationaal Congres (ANC).

Een complicerende factor is dat veel zwarte Zuid-Afrikanen met één voet in een moderne westerse samenleving staan, terwijl ze met de andere in hun traditionele Afrikaanse cultuur staan. Velen hebben moeite met het idee dat aids wordt veroorzaakt door een ’virus’ en schrikken er, ook vanwege de kosten, voor terug naar een kliniek te gaan. Ze geloven eerder dat ze zijn ’betoverd’ en bezoeken een traditioneel genezer of ’toverdokter’ om er wat tegen te doen. Dit maakt patiënten, en zelfs lokale Rode-Kruismedewerkers, ontvankelijk voor de ideeën van Van der Maas.

Hoeveel slachtoffers de Nederlandse genezeres inmiddels met haar ’programma’, zoals ze haar dieet noemt, heeft afgehouden van de noodzakelijke medicijnen is onduidelijk. Op namen van overleden patiënten reageert ze schouderophalend. „Natuurlijk zijn die mensen dood. Dat komt doordat ze zich niet aan het programma houden. Je moet je er heel precies aan houden.”

Maar reguliere aidsbestrijders in Zuid-Afrika zijn woedend. „Tine van der Maas is een extreem gevaarlijke charlatan”, zegt directeur Nathan Geffen van de Treatment Action Campaign, een prominente pressiegroep en hulporganisatie. „Wij doen voortdurend ontzettend ons best om mensen zo goed mogelijk voor te lichten over aids en de mogelijke medische behandeling ervan. Tegelijkertijd mag Van der Maas continu nieuwe verwarring zaaien met die dodelijke waanzin van haar. En zij krijgt daarbij nog steun van de minister ook. Het is om gek van te worden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden