Aholds Baboesjka wekte achterdocht Russen

Veel hulpprojecten voor Oost-Europa mislukken. Westerlingen willen zo weinig mogelijk risico lopen, en zoveel mogelijk zelf profiteren van de 'hulp' zeggen de mensen uit het oosten. Bureaucratie en gebrek aan regels, is de diagnose van westerlingen. Verslag van een opgelopen ruzie.

Met steun van Economische Zaken (EZ) en de regio Moskou zouden Tonar en Ahold een modern distributiecentrum voor voedingsmiddelen opzetten in Dolgoproedni. Van daaruit zouden 500 winkels in Moskou worden beleverd. EZ zou 6,5 miljoen gulden besteden aan de bouw van een gekoeld overslagcentrum, de regio Moskou zou voor hetzelfde bedrag infrastructuur aanleggen. Het in 1992 begonnen project werd in juli vorig jaar echter plotseling stopgezet.

EZ kon niet anders, omdat Ahold uit het project bleek te zijn gestapt. De ontwikkelingsgelden van EZ voor Oost-Europa moeten immers ten goede komen aan Nederlandse bedrijven. Ahold zelf pleitte zich tot nu toe vrij, door de Russen laksheid te verwijten. Zij zouden hun beloften om de bouw van een gekoeld overslagcentrum voor te bereiden niet zijn nagekomen.

“De Russen hebben het idee gekregen dat Ahold alleen geïnteresseerd was in de beloning voor consultancy, en EZ alleen in de belangen van Ahold”, zegt de Nederlandse zaakwaarnemer van Tonar, J. Rooymans. “Na het incasseren van 3,25 miljoen voor adviezen is Ahold zonder scrupules uit het project gestapt.”

Tonar stelt meer dan twee miljoen gulden in het project te hebben gestoken. Zowel Ahold als EZ wijzen tot nu toe elke aansprakelijkheid af. Ook overleg willen ze niet.

Volgens Rooymans is het project niet door Russische laksheid misgelopen, maar door conflicten tussen Ahold en EZ: “EZ was het niet eens met Ahold, dat geen enkele zakelijke verantwoordelijkheid voor het project wenste. Vervolgens zocht Ahold een reden om uit het project te kunnen stappen toen het geld voor de consultancy binnen was.”

Zijn lezing wordt ondersteund door een dik pakket stukken uit de bewijsvoering van Tonar-raadsman Verwiel. De rechter wilde ze in het kort geding niet in beschouwing nemen. “Ahold beweerde dat het de stukken te laat had gekregen en niet kende”, zegt Rooymans. “Maar van deze stukken is tachtig procent aan Ahold geadresseerd of door Ahold ondertekend.”

Tussen het materiaal zit een briefwisseling waaruit blijkt dat Ahold en EZ al flink met elkaar overhoop lagen vóór het project werd beëindigd. Ahold schreef op 26 mei 1994 al aan EZ uit het project te stappen, omdat de bouw van een gekoelde overslag teveel werd vertraagd. De reden was dat Ahold van EZ nog geen vervolgcontract had mogen ontvangen. Bovendien werd in Moskou van Ahold een grotere betrokkenheid geëist “dan waaraan wij kunnen en willen voldoen.”

EZ schreef Ahold terug dat de contracten nog niet rond waren door een tijdelijke uitgavenstop bij EZ. Maar voor dit project zou een uitzondering worden bepleit. Op 24 juni schreef Ahold echter terug bij het besluit tot stoppen te blijven. Ahold stapte uit het project met de mededeling dat men aan Russische kant “niet echt gelooft in het project en er de vaart in wil houden.”

Onzin, zegt Rooymans. “Alles was gereed voor de bouw van het koelhuis dat Ahold wenste. De grond was er, er werd zelfs al gewerkt.” Hij toont de financiële garanties van de regio Moskou, de wijziging van het bestemmingsplan en de bouwvergunning, alles van vóór mei. “Het wachten was op de bouwtekeningen die Ahold had beloofd, maar er kwam sinds mei helemaal niets meer.”

In brieven van 2 en 3 juni hield EZ tegenover de Russische partners nog steeds vol dat alles in orde was. Op 5 juli kwam onverwacht de mededeling dat het project voorbij was.

De klap kwam hard aan. De Russische vice-premier en minister van buitenlandse handel Davidov verzocht EZ nog om voortzetting van het voor Moskou belangrijke project, maar zonder resultaat. Vanaf dat moment hield ook EZ de deur stevig dicht.

Uit de stukken van Tonar-raadsman Verwiel komen meer merkwaardige zaken naar boven. Zo bedong Ahold een wel heel vreemde juridische constructie. Aanvankelijk waren Tonar en Ahold gelijkwaardige contractpartners. In het vervolgcontract bleek Tonar echter alle aansprakelijkheid te moeten nemen, terwijl Ahold slechts als 'consultant' optrad.

De Nederlandse zakelijke belangen werden ondergebracht in een stichting, 'Baboesjka' (omaatje) genaamd. Rooymans: “Tonar had ineens te maken met een stichting van twee privépersonen, zonder enige aansprakelijkheid. Die twee personen waren in dienst van Ahold, en bleven ook gewoon het briefpapier van Ahold gebruiken. Eén van hen was de Ahold-vertegenwoordiger in Moskou, T. Postma. Daarom bleef Tonar het vertrouwen. Maar ze vonden het allemaal wel vreemd.”

Zowel EZ als Tonar en de Russische autoriteiten hebben achteraf geen been om op te staan. Ahold was 'consultant' en meer niet. “Ahold had wel degelijk belangen”, zegt Rooymans. Hij legt een contract op tafel met 'Baboesjka' voor de levering van voedingsmiddelen volgens catalogus voor een bedrag van 10 miljoen dollar.

De medewerkers zijn inmiddels ontslagen, maar Tonar zit nog steeds met de gedane uitgaven en huur van het bedrijfsterrein. “Toen Tonar in februari van dit jaar de door Ahold aangestelde directeur van het project wilde wegsturen, beweerde die dat Tonar het bedrijf wilde confisqueren. Hij nam de benen en bracht de administratie van het project in veiligheid in de Nederlandse ambassade.”

“Dat”, zegt Rooymans, “zou wel eens te maken kunnen hebben met leveranties door Baboesjka van niet erg verse groenten, afkomstig uit de Ahold-vestiging in Tsjechië. Op de dozen stond dat het om 'humanitarian aid' ging, en er zaten vaak geen douanepapieren bij. Er is wel netjes voor betaald, trouwens, op een rekening in Zaandam.”

De affaire dreigt een politieke nasleep te krijgen, nu de regio Moskou inzage eist in de boeken van project. “Omdat de Nederlandse ambassade weigert de administratie vrij te geven, heeft minister Svistoenov de zaak overgedragen aan de Russische fiscale recherche.”

Een woordvoerder van Ahold wil niet op de zaak ingaan. “Wij hebben het kort geding gewonnen. De zaak lijkt ons afgedaan.”

J. van Laar, die het project voor EZ begeleidde, spreekt na lang aandringen van “een moeilijke kwestie, die door heel veel factoren is misgegaan.” Hij wil er slechts over kwijt dat “de aandeelhouders van Ahold blijkbaar andere wensen hadden dan Economische Zaken.”

Volgens Van Laar heeft EZ vorig jaar 10,4 miljoen gulden uitgegeven aan projecten in Rusland, voor de helft in de regio Moskou. Van het geld ging 4,5 miljoen op aan consultancy. Staatssecretaris mevrouw Van Dok-Van Weele antwoordde in maart dit jaar op kamervragen, dat in het vervolg een andere opzet zou worden gekozen voor dit soort projecten. Rooymans: “De Russen begrijpen helemaal niets van ontwikkelingshulp waarvan geen cent in Rusland terecht komt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden