Ahmadinejad: we gaan je nog missen

Een Iraanse vrouw loopt langs de verkiezingsposter van de gematigde presidentskandidaat Rouhani.Beeld afp

Vrijdag is het zover: voor de elfde maal vinden er presidentsverkiezingen plaats in Iran. Vanuit het Westen klinkt vooral opluchting over het feit dat de huidige president Ahmadinejad na acht jaar van het toneel verdwijnt. De hoop is gevestigd op een meer gematigde kandidaat die ruimte biedt voor hervormingen en, meer nog, een oplossing voor de nucleaire kwestie. Ongeacht het resultaat zullen ook deze verkiezingen geen positieve uitkomst hebben voor het Westen. Sterker nog, Ahmadinejad zal nog wel eens gemist kunnen worden, stelt Stephan de Vries.

Groene Beweging
De gebeurtenissen van de vorige verkiezingen in 2009 staan velen nog scherp op het netvlies. Ahmadinejad won een tweede termijn, maar de uitkomst van de verkiezing werd al snel betwist. De Groene Beweging ging massaal de straat op en de protesten werden met harde hand neergeslagen door de ordetroepen van de regering. Alle doden en gewonden ten spijt bleef Ahmadinejad president en zit zijn tweede en laatste termijn er inmiddels bijna op.

Nu de Iraanse bevolking op de drempel van nieuwe verkiezingen staat, zijn de ogen van de wereld wederom op het land gericht. De uitkomst zou grote gevolgen kunnen hebben voor het beleid dat Iran voert, voornamelijk op het gebied van de omstreden nucleaire kwestie. Zo lieten de Amerikanen al weten de uitkomst van de verkiezingen af te wachten alvorens zich te bezinnen op de wijze waarop nieuwe onderhandelingen zullen worden aangegaan. Een gematigde kandidaat zou namelijk wel eens voor een frisse wind en een positieve doorbraak kunnen gaan zorgen.

Gehaaide onderhandelaar
Althans, dat is het idee. Na de diskwalificatie van de voormalig president Rafsanjani, een besluit dat in het Westen met veel verontwaardiging werd ontvangen, en het terugtrekken van de hervormer Reza Aref voldoet alleen Hassan Rouhani nog enigszins aan de criteria.

Rouhani is een gematigde kandidaat met een lange staat van dienst, hij was onder meer de hoofdonderhandelaar op het nucleaire dossier. De presidentskandidaat is tevens een fel criticus van de conservatieve Ahmadinejad. Nu hij wordt gesteund door één van de pilaren van de hervormers, de eveneens voormalig hervormingsgezinde president Mohammad Khatami, neemt de hoop toe. Kan Rouhani daadwerkelijk winnen en voor een koerswijziging zorgen?

Beperkte macht
Het antwoord op die vraag is simpel: alleen als de opperste leider, Ali Khamenei, dat toestaat. De verkiezingen winnen is mogelijk zonder verkiezingsboycot van hervormingsgezinden en als zij hun stem op hem uitbrengen. Rouhani is, zoals dat bij de verkiezingen in Iran gebruikelijk is, vooraf goedgekeurd door een Raad van Hoeders en als hij de meeste stemmen krijgt is het onwaarschijnlijk dat het regime trucjes uithaalt om hem de zege alsnog te ontnemen.

Voor een koersverandering zorgen na een eventuele overwinning is echter een heel ander verhaal. De president heeft in Iran maar zeer beperkte invloed. Vooral op economisch gebied heeft hij macht. Op de dossiers die er echt toe doen - in ieder geval vanuit Westers oogpunt - zoals buitenlandse zaken of het nucleaire programma bepaalt Khamenei. Ook een president uit het kamp van de hervormers zal daar niets aan kunnen veranderen.

Geen koerswijziging, slechts andere toon
Maar misschien nog wel belangrijker dan deze strikte hiërarchie is het feit dat ook hervormingsgezinde kandidaten, zoals Rafsanjani, Khatami en nu Rouhani, onderdeel zijn van het systeem. Toegegeven, dat kan wat toon betreft voor nuance zorgen, maar het verschil zit hem enkel in het discours en niet in het uiteindelijk gekozen beleid.

Tot concessies op het terrein van het nucleaire programma zal het, tenzij de opperste leider anders beslist, dan ook niet leiden. Ook Rouhani heeft tot nu toe de woorden 'compromis' en 'concessies' angstvallig gemeden in zijn campagne. Het zijn vooral andere terreinen, zoals de toon richting het Westen, waarop hij wijzigingen voorstaat.

Gematigde president maakt sancties moeilijker
Daarin schuilt een gevaar. Ahmadinejad stond acht jaar lang bekend als een president die een vijandige toon bezigde tegen het Westen. Dat werd niet altijd gewaardeerd, maar men wist wel wat men aan hem en het Iraanse standpunt had. Bovendien zorgde zijn onomwonden afwijzende houding ervoor dat de Westerse harde lijn - een combinatie van onderhandelingen, zware economische sancties en dreigen met militair geweld - waaraan vooral Amerika en Israël de voorkeur geven, werd gesteund door landen die daar normaal gesproken minder welwillend tegenover staan. Met een meer gematigd voorkomen zou een president als Rouhani onder dat brede draagvlak wel eens een bom kunnen leggen, terwijl ook hij uiteindelijk geen concessies zal kunnen doen. Ahmadinejad speelde wat dat betreft, voor de Westerse haviken, een nuttige rol die nog wel eens gemist kan gaan worden.

Indien een gematigde kandidaat de komende verkiezingen wint, met Rouhani als uitschieter, dan zal dat de opties voor het Westen mogelijk drastisch beperken. Als de Westerse hardliners het overwicht in dat geval behouden, dan wordt een gewapend conflict waarschijnlijker. Zo niet, dan zullen er concessies moeten worden gedaan aan Iran. Beide opties zullen, paradoxaal genoeg, de positie van het Iraanse regime versterken. Mist u Ahmadinejad al?

Stephan de Vries is politiek analist. Hij schreef dit artikel op persoonlijke titel en is samen met collega Dieuwertje Kuijpers te volgen via het defensieblog Stukje Duiding.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden