Agressie psychiatrische patiënten niet langer onderdeel van het vak

Jaarlijks wordt de helft van het personeel in de geestelijke gezondheidszorg slachtoffer van fysiek geweld en/of serieuze bedreigingen. Een op de zeven medewerkers houdt hier lichamelijk letsel aan over: doorgaans schaafwonden, bloedneuzen en blauwe ogen. Soms gaat het echt mis. Het roer gaat om in de sector. Geweld mag niet langer beschouwd worden als 'een onderdeel van het vak'.

,,Je wordt stevig vastgepakt, je kleding wordt kapot gescheurd en je wordt in je gezicht gespuwd'', vertelt John Kreuze van GGZ (geestelijke gezondheidszorg) Delfland. Inmiddels is hij manager, maar hij heeft het in voorbije jaren aan den lijve ondervonden. Nu hoort hij de verhalen van zijn medewerkers.

,,Als er tegen je gezegd wordt dat ze weten waar je woont, dat je nooit meer thuis zal komen als je ze niet onmiddellijk uit de instelling laat vertrekken, dat ze je gezin op gaan zoeken..., dat gaat je niet in de koude kleren zitten.''

Kreuze benadrukt dat het in de sector, uiteenlopend van gedwongen opname tot kinderzorg, over het algemeen prettig werken is. Maar hij herkent zich van de andere kant volledig in de bevindingen over agressie in de sector. De onderzoeksinstelling Research voor Beleid analyseerde in opdracht van de sector de vorderingen in het gevecht tegen het traditioneel hoge ziekteverzuim. Het onderzoek toont een schrikbarend beeld als het gaat om de agressie op de werkvloer. Een op de tien werknemers staat maandelijks of zelfs wekelijks bloot aan lichamelijke agressie. Hoofdzakelijk zijn de daders patiënten, maar ook de familie of vrienden van patiënten vormen soms een bedreiging.

,,In onze instelling hebben we onlangs een zelfmoord van een patiënt meegemaakt'', vertelt Kreuze. Het personeel was daar fors van overstuur en daar kwamen dan nog eens de verwijten van de familie overheen die bepaald niet zachtzinnig waren. Niet verwonderlijk zijn er dan medewerkers die zeggen dat ze niet meer willen werken, dat ze bang zijn, dat ze toch de schuld deels bij zichzelf zoeken.''

,,Piekeren'', zegt ook AbvaKabo-bestuurder Hans Moerman, ,,is funest na dit soort voorvallen''. In de groep is de betreffende medewerker vaak nog stoer: ,,machogedrag'', zoals Moerman het uitdrukt. ,,Maar thuis begint het malen. Het grijpt vaak diep in en mensen zijn dan geneigd het in hun eigen functioneren te zoeken. In de trant van 'Ik had het eerder moeten zien' of 'Ik had meer zo en zo moeten handelen'.''

Kreuzes Delfland Groep heeft het onderzoek naar de werkdruk, de agressie en de psychische belasting uitgesplitst naar leeftijdscategorieën. Het gaat om het arbomonitor-onderzoek dat in het kader van afspraken tussen werkgevers en werknemers (het zogenoemde arboconvenant) sectorbreed wordt gehouden.

De opsplitsing naar leeftijd laat zien dat jongere werknemers (jonger dan 25 jaar) veel meer agressie ondervinden van patiënten en van bezoekers. Die groep wijkt sterk af van het gemiddelde. Zij ondervindt ook opvallend veel ongewenste seksuele toenadering. ,,Hoe ouder de werknemer, hoe minder agressie hij ondervindt'', zegt Kreuze. ,,Het ligt voor de hand om te verwachten dat dat aan ervaring te danken is. Wel zie je overigens dat de ouderen niet per definitie minder piekeren. Alleen is het dan meer de bewustwording achteraf: 'Ik ben goed weggekomen, maar het had helemaal fout kunnen lopen'.''

De GGZ was een van de eerste sectoren met een arboconvenant, licht Sandra Franken van CNV Publieke Zaak toe. ,,Er wordt op dit moment enorm ingezet op weerbaarheidstrainingen, voorlichtingsbijeenkomsten voor alle lagen van de instellingen. Inmiddels spreken we niet meer standaard over ziekte en arbeidsongeschiktheid, maar over preventie en ziekte'', waarbij preventie niet toevallig voorop staat.

En het gaat goed in de sector. Het verzuim is tussen 2000 en 2002 gedaald van 7,1 naar 5,9 procent, zo meldt het arbo-onderzoek. Als het puur om de aanpak van agressie gaat, is een goed begin gemaakt. Maar de weg die is te gaan, is nog lang, aldus vele betrokkenen in de sector.

,,De omslag zit hem in de normen die de sector hanteert'', zegt Kreuze. ,,De norm in de omgang met agressie was 'dit moet toch kunnen, dit hoort erbij'. Die norm wordt nu losgelaten. De sector begint geleidelijk aan collectief te zeggen: Dit kan niet meer. Agressieve patiënten wordt sneller het gat van de deur gewezen.''

Voor Kreuze is het duidelijk. Het arboconvenant, de financiële prikkels die de overheid heeft ingevoerd ter bestrijding van het ziekteverzuim en de hardop uitgesproken visie in de sector dat geweld niet te tolereren is, gaat voor een omslag zorgen. Preventie is duur, maar verzuim is duurder.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden