'Agnost mag je pas worden één dag voor je dood'

Vertaler Gerard Koolschijn bezorgt teksten van zijn leraar Herman Hissink

De merkwaardigste volwassene die zijn levenspad heeft gekruist - afgezien van zijn vader, was drs. H.J.A. Hissink, schrijft vertaler Gerard Koolschijn in het voorwoord van zijn boek 'Natuurlijk bestaat God. Dagboeken en brieven' van deze Herman Hissink (1915-2011).

De leraar Nederlands stapt 'met vlugge passen' het leven van de jonge Koolschijn binnen. "Hissink gaf geen Nederlands in de gangbare zin. Hij sprak vurig over alles wat hij mooi vond, van de sprookjes van Andersen tot de gedichten van Ida Gerhardt."

Maar als je denkt dat de auteur de beslissende leraar uit zijn leven wilde eren, zonder wie hij nooit vertaler zou zijn geworden - niets daarvan. Koolschijn had geen geduld voor dit enthousiasme. "Cultuur moet kort en krachtig, liefst met een kwinkslag, worden opgediend, niet als wonderdoende olie."

Koolschijn botste zijn leven lang met Hissink. En toch heeft hij, toen vrienden van de man het hem vroegen, deze publicatie voorbereid. Koolschijn raakte in de ban van Hissinks veranderende godsgeloof, zijn liefde voor de natuur, "zijn hevige verzet tegen de verwoesting van het landschap en nooit verflauwende zoektocht naar stilte en ongereptheid".

Dankzij Koolschijns bekendheid als schrijver en vertaler is dit boek nu gepubliceerd. Want één ding is na lezing duidelijk: het is moeilijk vol te houden dat Hissink nou zo'n merkwaardige volwassene is. Daarvoor is zijn levensloop, hoewel opmerkelijk, toch te weinig curieus.

Herman Hissink maakte al in de jaren twintig fietstochten door Europa. Tijdens de oorlog deed hij verzetswerk, en tot 1980 drukte hij als leraar Nederlands aan het Gymnasium Sorghvliet in Den Haag een stempel op generaties leerlingen. Hij regisseerde tientallen toneelstukken en maakte met leerlingen 's zomers lange kampeertochten door de ruige Griekse natuur. Op ezels. Is dit genoeg voor de uitgave van dagboekaantekeningen? Voor Van Oorschot gelukkig wel, de uitgeverij liet zich niet leiden door het idee dat alleen boeken van of over BN'ers goed verkopen.

De dagboeken stammen uit drie perioden. Zijn oorlogsdagboeken werpen een ander licht op het bombardement op Den Haag op 3 maart 1945. Hissink was hier getuige van. Doel van dit geallieerde bombardement was het Haagse Bos, waar Duitse raketeenheden stonden opgesteld. Door een fout viel het merendeel van de bommen in de wijk Bezuidenhout. "Een stadsbeeld, vermaard in Europa. (...) Mensen weggemaaid als gras. Helemaal confuus kwam ik weer in de roetregen van de Schenkkade terecht. Deze tocht door mijn favoriete stadsdeel zal ik nooit vergeten. Steeds moest ik aan Marsman profetische regels denken, lang voor de oorlog geschreven: 'Zie ons leven in de zwarte kuilen / Onder roet en regen van de nacht.'"

In zijn aantekeningen van na zijn pensionering beschrijft hij veel jeugdherinneringen. Het laatste deel van het boek bestaat uit brieven aan vrienden. Een prachtig exemplaar, van vlak voor zijn dood, maakt de titel duidelijk. Hissink schrijft erin over het geloof van Gerard Koolschijn, die geregeld ter sprake komt, en ook nogal eens uiterst negatief.

Hissink merkt op dat de 'gemiddelde mens' nog wel zonder religie kan leven, "maar wie diep voelt, valt in een zwart gat. De eeuwigheid is nu eenmaal in ons hart gelegd. Haar negeren kweekt gefrustreerde zielen. De ramp is dat men vroeg besluit agnost te worden - alsof je daarmee verder komt. Ik geloof dat Gerard daarvan het slachtoffer dreigt te worden. Agnost mag je pas worden één dag voor je dood. Tot zolang is het vechten aan de Jabbok. En dan op de grens van tijd en eeuwigheid zeggen: 'Ik laat u niet gaan tenzij gij mij zegent.' Elke eerdere capitulatie is gebrek aan moed en volharding." Een sterkere verdediging van de religie heb ik sinds Kellendonk niet meer gelezen.

'Natuurlijk bestaat God' is een vreemd en geweldig boek, omdat het je constant op je eigen voyeurisme drukt. Was dit boek de erfenis van, zeg, een voormalig premier, dan zou het een literaire gebeurtenis van de eerste orde zijn. Nu het de literaire nalatenschap is van een relatief onbekende leraar vraag je je geregeld af: waarom moet ik dit lezen? Gelukkig antwoordt het proza van Hissink zelf: omdat hier een eeuw wordt neergezet, in schoon- en lelijkheid, vol afschuw en verwondering, constant geformuleerd in gebeiteld, beeldrijk Nederlands.

Herman Hissink: Natuurlijk bestaat God. Dagboeken en brieven. Gekozen door Gerard Koolschijn. Van Oorschot; 320 blz. euro 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden