Agenten krijg je niet snel veroordeeld

In veel Amerikaanse staten gelden voor politiemensen speciale regels die berechting moeilijk maken

Demonstrerend Baltimore was blij met de vervolging van de zes agenten die betrokken waren bij de dood van arrestant Freddie Gray. Maar er was nog wel een dissonant: hun borgtocht.

De zes zijn op vrije voeten en verbeuren een flink bedrag als ze niet netjes voor de rechter verschijnen: voor de agent waartegen de zwaarste aanklacht is ingediend, moord, gaat het om 350.000 dollar. Demonstrant Allan Bullock zit wel in de gevangenis. Op video's van de rellen van maandag is te zien hoe hij met een verkeerspyloon de ruiten inslaat van een politiewagen. Zijn borgtocht: een voor zijn ouders niet bij elkaar te krijgen 500.000 dollar.

Rechters wegen bij het vaststellen van de borg niet alleen de ernst van het feit, maar ook het vluchtgevaar mee. Maar dat politiemensen een streepje voor hebben als ze verdachte zijn, dat staat wel vast. Juristen toonden zich de afgelopen dagen daarom een stuk minder optimistisch over de kansen op veroordeling van de zes agenten dan over die van de demonstranten. "Er zijn allerlei obstakels om agenten te berechten", zegt Tim Lynch van het libertaire Cato Institute in Washington. Al meer dan twee jaar houdt hij in een blog en via Twitter (@NPMRP) nieuws bij over misdragingen door politiemensen. De editie van 1 mei vermeldt seks met een minderjarige (door een schoolagent), geweld tegen de ex-vriend van een nicht, cocaïnehandel. Het meest ziet hij rijden onder invloed en buitensporig geweld bij arrestatie. "Het enige atypische aan het geval Freddie Gray is, dat hij overleed."

Is Lynch onderhand bang als hij een uniform ziet?

"Politiewerk is in de VS heel decentraal geregeld, er zijn een paar federale diensten, zoals de FBI, maar er zijn 18.000 lokale diensten. Daar zijn heel goede bij en heel slechte. Er is niet echt een lijn in te ontdekken."

Een landelijke trend ziet hij wel: "Je ziet steeds meer operaties in militaire stijl. Oorspronkelijk waren die bedoeld voor speciale situaties, zoals gijzelingen, maar ze doen ze nu ook vaak bij gewone huiszoekingen. Dat begint dan met het gooien van knalgranaten in een huis, in de vroege ochtend. Iemand in dat huis kan denken dat hij wordt overvallen, die heeft maar een onderdeel van een seconde om de goede beslissing te nemen en niet zijn pistool te pakken."

In lang niet alle zaken die zijn blog halen, volgen veroordelingen of disciplinaire maatregelen. "Een praktisch probleem is dat er vaak geen onafhankelijke getuigen zijn. Als een agent zegt dat geweld nodig was bij een arrestatie, en de arrestant zegt dat hij zonder reden in elkaar is geslagen, dan gebeurt er niets. Politiemensen zullen niet snel hun collega aangeven. En een aanklager zal niet snel een agent aanklagen, want die moet elke week met de politie samenwerken." Belangrijke juridische obstakels zijn de speciale rechten die politiemensen in een aantal staten hebben. Maryland, de staat waar Baltimore in ligt, heeft de oudste en strengste van die LEOBOR (Law Enforcement Officers' Bill of Rights) wetten. Lynch: "Als iemand bij mij inbreekt en ik schiet hem neer - zelfverdediging - dan word ik meteen ondervraagd. Als politiemensen iemand neerschieten, hoeven ze de eerste tien dagen niets te zeggen."

In die tijd, die de agenten in Baltimore duidelijk genomen hebben, kunnen betrokkenen hun verhalen op elkaar afstemmen en een advocaat regelen. De LEOBOR-wetten geven agenten nog veel meer voordelen. Ze mogen alleen op 'redelijke tijden' worden verhoord. Verhinderen dat ze naar het toilet gaan, tegen hen liegen of dreigen met ernstige gevolgen om ze aan het praten te krijgen, dat mag allemaal niet. Als die regels geschonden worden, is degradatie of ontslag niet mogelijk. En tegen zulke maatregelen is altijd beroep mogelijk. Daardoor gaan regelmatig agenten die duidelijk ongeschikt zijn voor hun werk na een uitglijder toch weer op surveillance.

Nu de zes van Baltimore zijn aangeklaagd, en na het geruchtmakende overlijden van burgers in Ferguson en North Charleston, staan die wetten ter discussie. Zullen ze worden aangepast? Lynch zal er niet op wedden. "Het parlement van Maryland heeft zitting van januari tot maart. Tegen de tijd dat er over gepraat kan worden, is de aandacht misschien alweer verdwenen."

Ontslagen teruggedraaid

Hoe goed de LEOBOR-wetten politiemensen beschermen, is te zien in Oakland in Californië. Van de 26 beroepszaken die ontslagen of berispte agenten de afgelopen vijf jaar aanspanden tegen de korpsleiding, ontdekte de plaatselijke krant, bleven de maatregelen maar in zeven gevallen in stand.

Een van hen was Hector Jimenez, die in 2007 een ongewapende man doodschoot. In 2008 deed hij het weer, de gemeente betaalde de familie 650.000 dollar schadevergoeding en ontsloeg Jimenez. Maar in 2011 won hij zijn beroepszaak, hij kwam weer in dienst en ontving ook nog zijn achterstallige salaris.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden