Afzwaaien met Wolf en Fauré

'Ich lieb' und bin geliebt'. Deze regel uit het derde lied in 'Spanisches Liederbuch' van Hugo Wolf is Elly Ameling op het lijf geschreven. Zij 'liebt' al zo'n 35 jaar het lied op alles uitsluitende wijze. De opera, het oratorium, zij rook er even aan en kwam tot de conclusie: laat mij het lied maar doen, want er zijn er al genoeg die de andere genres dienen. Ameling wordt inderdaad 'geliebt' om die reden. Zij opende de poëtische dimensies van een uitgebreid repertoire voor een weliswaar niet massaal, maar wel groeiend publiek; dat gehoor werd door haar intense voordracht gevormd en leerde luisteren.

Ameling heeft aangekondigd te stoppen. Wie de cd SONGS BY HUGO WOLF (Hyperion CDA66788) beluistert, neemt het waarom van dat besluit duidelijk waar. Toch werden de opnames al in september 1991 gedaan. Het openingslied 'Die ihr schwebet um diese Palmen' pakte zelfs ongelukkig uit. Krachteloos klinken de hoog genoteerde lijnen op de verzen 'Ihr Palmen von Bethlehem im Windesbrausen, wie mögt ihr heute so zornig sausen!', en op het randje van nog-net-onder-controle schept het vibrato onrust in lange noten. LE: Daarmee heeft de luisteraar het ergste gehad want in het verloop van de cd laat Ameling een helderder geluid horen, weet ze meer kracht in het forte te brengen, en begrijp je waarom zij tot zo'n grootheid uitgroeide: om de rijke nuancering in de tekstvoordracht, om de kleuring van stemmingswisselingen. 'Mögen alle bösen Zungen immer sprechen, was beliebt; wer mich liebt, den lieb' ich wieder, und ich lieb' und bin geliebt', zo zingt zij op gezag van Wolf en diens tekstbezorgers met licht ironische ondertoon. Inderdaad, van haar zal ik geen kwaads zeggen want zij is een 'Hort der Gnaden', ook in deze opname uit haar 'herfst' vanwege het raffinement waarmee ze zingt over lentes en liefdes in het Spaans Liedboek en de liederen van Mörike. LE: In de volle bloei van zijn kunstenaarschap bevindt zich pianist Rudolf Jansen. Ook hij kan zeggen: 'Ich lieb' und bin geliebt' om dezelfde redenen: hij werd niet de stersolist in pianoconcerten, niet de klavierleeuw van recitals, maar de 'begeleider'; je kunt het overigens geen begeleiding noemen wat Hugo Wolf neerschreef, maar een volwaardig partnerschap in het uitschilderen van een verhaal of situatie; luister naar de rappe ritmen en wondermooie melodische wendingen in een lied als 'Wer that deinem Füsslein weh?' Wat zou 'Komm, o Tod, von Nacht umgeben' waard zijn als de spanningen onder de zanglijn niet met zoveel intensiteit werden uitgewerkt door iemand die klavierleeuw en stersolist in miniatuur in zich draagt? De cd kan dus ook 'omgekeerd' worden beluisterd: om de volle rijkdom van 'begeleiding'. Nog een afzwaaier: Max van Egmond. Hij zegt adieu met liefst twee cd's, de ene Frans-romantisch, de andere barok. Met LA BONNE CHANSON (Channel Classics CCS 8295) laat hij zich horen van een kant die gedurende de 35 jaren van zijn carière wat in de schaduwzijde bleef, namelijk 'Lied' en 'melodie' uit de romantiek. Na een (geslaagde) opname van Schuberts 'Winterreise' met Jos van Immerseel bij Channel Classics stapt dit duo over naar Gabriel Fauré: vier losse liederen en de bundelingen 'De Venise', 'Mirages' en 'La bonne chanson'. Merkwaardig genoeg dateren de opnames van december 1990! LE: In de losse liederen ('Chanson du pêcheur', 'Au bord de l'eau', 'Les berceaux' en 'Nocturne') viert de vertellende stijl nog de overhand, draagt de piano de melodie en zingt Van Egmond met een vloeiende stem de teksten van Gautier, Prudhomme (2x) en Villiers de l'Isle-Adam. De lichte impressies die Verlaine vastlegde over Venetië liggen in de kleuring met korte noten van Fauré gunstig voor de heldere bariton-stem. De eisen in de navolgende groepen liederen worden echter zwaarder wat betreft nuancering in kleur vanwege de stemmingen die er in worden uitgedrukt. 'C'est l'heure exquise' besluit het lied 'La lune blanche luit dans les bois', maar dat wordt klinkend niet waar gemaakt. Ander voorbeeld: In 'Reflets dans l'eau' hoor je tekst en noten, maar niet de stemming. In de serie 'La bonne chanson' van Verlaine groeit de begeleiding van de piano uit tot een landschapscultuur van kleurwisselingen waar de stem in lange lijnen moet meewentelen, zoals in 'Donc, ce sera pas un jour clair d'été'. De Erard-vleugel uit 1897 waar Van Immerseel op speelt, biedt de diepte en helderheid voor de uitdrukking van de emoties, terwijl de stem er nuchter een hoogontwikkeld soort 'spechgesang' aan toevoegt. Van Immerseel heeft geestelijk en artistiek de leiding, is dominant als een solist in een pianoconcert, wat hij hier juist niet moet zijn. De opname bevoorrecht bovendien de vleugel: ik had het gevoel alsof ik op de grond naast de vleugel zat te luisteren, met de volle klank over me heen en ergens er boven de zingende stem. De ware Van Egmond is te horen op MUSICA NEERLANDICA (SCB 95193), een verzameling werken van componisten uit de Nederlanden ruwweg 1600 - 1750. Het eerste nummer is de bekende cantate op Franse tekst 'l'Apologie des femmes' van Quirinus van Blankenburg. De metrische gestalte van tekst en muziek, de ritmische pulsering, en de korte frases vormen de basis voor de retorische kwaliteiten waar Van Egmond, dank zij zijn smetteloze articulatie en 'objectieve' klankkleur, nou juist zo'n kei in was. Bovendien gaat hij zwierig om met versieringen, de emotionele steunpunten in de barok. Hij acteert met de stem dat het een lieve lust is, zingt vrij en onbezwaard. Wat een verschil met het 'nette' geluid van de Fauré-cd! LE: De opnames dateren van mei 1994 en 1995; het is verrassend hoe goed Van Egmond zijn 'instrument' heeft weten te conserveren. Het Apollo-ensemble (viool, sopraan/altblokfluit, fagot/dulciaan en klavecimbel) begeleidt met schwung en smaak de vocale nummers, zoals de Nederlandse variant op 'Amarilli mia bella', een verrassende vocale aanvulling van Sweelincks 'Est-ce Mars' ('Is er iemand uit Oost-Indiën gekomen', waarin de voor- en nadelen van tabak!) en drie melodieuze Engelse liederen van Willem de Fesch. Het ensemble draagt ook instrumentale nummers (van Hacquart en Van Wichel) bij; de viool is wat aan de droge kant, maar als geheel musiceert het Apollo-ensemble met hartstocht; de opname klinkt ruimtelijk. LE:

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden