Afzetten tegen de Randstad-elite

Bezoekers van het festival Zwarte Cross in Lichtenvoorde drinken een biertje voor de caravan. Beeld Herman Engbers

Platte humor, ja. En veel drank. Maar ook muziek, stunts, brommer- en motorraces. En vooral saamhorigheid. De Zwarte Cross is in zeventien jaar uitgegroeid tot een beeldmerk voor de identiteit van het platteland.

"Dit festival toont de emancipatie buiten de Randstad", zegt directeur Ineke Stroucken van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed. "Het is belangrijk voor de promotie van de regionale cultuur en het hoeden van tradities."

De achttiende Zwarte Cross begon stiekem gisteren al met wat muziek - onder meer van Jovink, de band van Gijs Joling en Hendrik Jan Lovink waarmee het in 1997 allemaal begon voor enkele tientallen vrienden op 'een crossbaantje in het weiland van Teunis en Ans in het Achterhoekse Hummelo'.

Formule
Officieel begint het festival pas vandaag, maar de camping stroomde gisteren al vol met tenten, wagens en caravans. "Die bonte verzameling van krakkemikkige caravans die het terrein veranderen in een dorp is kenmerkend voor de Zwarte Cross", weet Stroucken. "Dat was vanaf het begin in dat weiland al zo: iedereen bleef slapen en het festival groeide jaar na jaar."

De formule is ijzersterk, vindt ze. De basis ligt in het oosten van het land, er wordt gesproken in het Achterhoeks dialect - "de organisatoren zetten zich ook daadwerkelijk in om dat op school te leren" en de bezoekers zijn gewone mensen, niet alleen jongeren maar van alle leeftijden, die zich verenigd weten in hun afkomst: ze zijn van buiten de Randstad.

"De Randstad bepaalt al eeuwen de identiteit van het land en mensen uit de generaliteitslanden - Gelderland, Overijssel, Brabant - voelen zich daar lang niet altijd bij thuis. De Zwarte Cross is belangrijk voor de identiteit van het oosten van het land, de niet-stedelijke cultuur. Nee geen boerencultuur, het gaat verder, het is de cultuur van het platteland. Natuurlijk, er is spanning en sensatie, muziek, eten en drinken. Maar de organisatoren zetten zich ook heel duidelijk in voor het behoud van die cultuur en dat doen ze niet behoudend maar vooruitstrevend, door er trots op te zijn en muziek te maken in hun eigen taal."

Groei
De directeur ziet met genoegen dat de aandacht voor regionale cultuur toeneemt. "Aandacht voor dialect, regionale bands, streekgerechten en producten. Zelfs de interesse in het Staphorster borduurwerk groeit. De organisatoren van de Zwarte Cross spreken de jongeren op het platteland aan en houden hen vast. Onze humor en verbondenheid zijn voor hen heel gewoon, ze zijn met de organisatie klein begonnen en groter gegroeid."

In die groei schuilt het gevaar dat het publiek te veel vervreemdt van de oorsprong en van de vaste bezoekers, zegt Stroucken. "Maar daar spelen ze goed op in, ze slagen er in om zichzelf te blijven."

Er zijn wel wat overeenkomsten met carnaval, constateert Stroucken. "Beide zijn standenloos, je kunt even uit je dak gaan en er is sprake van verbroedering. Je stapt vanuit onze snelle moderne tijd even in een andere wereld, waarin je alles van elkaar herkent. De nadruk ligt op identiteit en sociale cohesie. Dat maakt de Zwarte Cross echt heel anders dan Pinkpop of Lowlands. En ook heel anders dan de Parade, het heeft een tegenovergesteld publiek."

Nichtenvoorde
The Naked Run om steun te betuigen aan de zangeressen van Pussy Riot baarde vorig jaar internationaal opzien. Dit jaar vestigt de Zwarte Cross de aandacht op Roze in Blauw, een project van de politie om homoseksuelen aan te moedigen aangifte te doen van bedreiging of discriminatie. "Bij ons werken ook homo's, lesbiennes, bi-seksuelen en transgenders", meldt de organisatie. Omdat op het festivalterrein in Lichtenvoorde iedereen welkom is, hebben ze die naam omgedoopt in Nichtenvoorde en wordt er een roze cross georganiseerd. De 160.000 bezoekers die worden verwacht, mogen hun kleding daarop aanpassen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden