Afvoerputje Kockengen

Schoolmeester Barend van Benthem is brandweer-commandant van de post Kockengen. Hij denkt nog vaak terug aan de moesson van juli vorig jaar.

Wateroverlast is niet ongewoon in Kockengen en omstreken, in de provincie Utrecht. "Het peil in de sloten en vaarten staat hier eigenlijk permanent hoger dan het dorp. Altijd zo geweest. Dat weet iedereen. De Kockenees is gewend aan water", zegt Barend van Benthem. Dus een overstrominkje, daar ligt niemand wakker van. Tot die dag in juli 2014. Toen was het goed hommeles.

Van Benthem is hoofd en bestuurder van de plaatselijke school met de bijbel De Wegwijzer en tegelijk postcommandant van de vrijwillige brandweer in Kockengen. "Toen ik 27 jaar geleden naar Kockengen kwam, stond de kazerne nog naast de school. Het dorp vond dat een schoolmeester die zo dicht bij de kazerne werkte, ook maar bij de brandweer moest. Ik ben op proef gekomen en gebleven."

Nooit spijt van gehad. Zelfs niet toen vorig jaar zomer het hele dorp in rep en roer was door een ongekende watersnood. "De mensen waren behoorlijk boos, hoor. Een Kockenees klaagt niet gauw als het water hoog staat. Maar als de overlast drie, vier dagen duurt, wordt het wel anders. De bevolking vroeg zich af hoe dit nou kon gebeuren."

Van Benthem leidde kort na de overstroming een informatiebijeenkomst voor de bevolking in motel Breukelen. "De sfeer was behoorlijk heftig en emotioneel. Mensen voelden zich in de steek gelaten door de gemeente en het hoogheemraadschap."

Wat bleek: het was vooral ook water uit omliggende gebieden dat richting Kockengen was gestroomd. Gebiedsvreemd water. Zoals uit het nabijgelegen nieuwbouwgebied Leidsche Rijn, 's lands grootste vinexlocatie, een gebied van vijf bij vijf kilometer waar zo'n 30.000 mensen wonen. Het voormalige veenweigebied daar is dichtgemetseld met steen en asfalt. Regenwater dat in de Leidsche Rijn niet meer op natuurlijke wijze kon worden afgevoerd, stroomde naar het laagst gelegen gebied in de polder: Kockengen. De zandput Haarrijnseplas, dat overtollig hemelwater uit de Leidsche Rijn moest opvangen, kon de vloed ook niet aan.

Het water gulpte vrijuit naar Kockengen. Vandaar ook dat de vloedgolf vier dagen aanhield, het water bleef maar komen: gebiedsvreemd water, iedereen in Kockengen kent die planologenterm intussen. "Kockengen bleek ineens het afvoerputje van de wijde omgeving te zijn en dat viel niet goed", zegt Van Benthem.

Maar sinds die zondvloed is er wel wat gebeurd. De gemeente Stichtse Vecht ontwikkelde samen met de provincie Utrecht en het hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden een grootscheeps plan om het dorp in de veenpolder klimaatbestendig te maken, althans voor wat betreft het hemelwater. Kockengen (1200 woningen) werd een proeftuin voor duurzaam waterbeheer. Er is 28 miljoen uitgetrokken, onder meer om de wegen en de tuinen in het dorp in vijftien jaar op te hogen.

undefined

Extreme situaties

Brandweerman Van Benthem heeft gemerkt dat de regen tegenwoordig veel heftiger kan plenzen in zijn werkgebied. "Extreme weersverschijnselen die vroeger misschien eens in de honderd jaar voorkwamen, doen zich nu twee tot drie keer in tien jaar voor. Dat is opvallend. We zullen dit soort extreme situaties vaker meemaken en echt niet alleen Kockengen. We moeten ons hierop voorbereiden. Wij hebben alleen het bijkomende probleem dat wij hoosbuien in perioden dat de waterstand toch al hoog is, in Kockengen niet kunnen hebben. Dat water is niet meer af te voeren."

"Het waterbeheer van het hoogheemraadschap voldoet aan de normen, maar als alle factoren bij elkaar komen, dan heeft Kockengen echt een probleem. Anderhalf jaar voor dat noodweer van juli 2014, heeft zich iets soortgelijks voorgedaan. Ook toen kon water niet weg. Dan sta je als brandweer machteloos te kijken. Wegpompen kan niet, als het water ook in de sloten en vaarten hoog staat. We hebben op een gegeven moment overal pompen vandaan gehaald. Iedereen sprong bij. Dan kan een klein dorp ineens heel groots zijn. Alle negentien vrijwilligers van onze brandweergroep waren in touw. De mensen hadden een luisterend oor nodig, ze moesten hun verhaal kwijt kunnen. Het punt is, deze calamiteit was vooraf te voorzien geweest."

Het dorp wordt nu in fasen opgehoogd: de straten, de tuinen. Alleen de huizen niet, de drempels blijven op het niveau waarop ze nu liggen. "We moeten zien hoe dat gaat lopen in de toekomst. We zijn er nog niet. Het waterpeil in de sloten en de bodem kunstmatig verlagen kan niet, omdat je dan een versnelde inklinking krijgt van de ondergrond. De huizen staan hier op houten palen, als de koppen van die palen droog komen te staan, gaan ze rotten."

Voelen ze zich nu onveiliger, de inwoners van Kockengen? "Nee, dat niet", zegt Van Benthem. "Maar er is wel zorg over de toekomst. Bijvoorbeeld over de waarde van onroerend goed. Willen mensen hier nog een huis kopen, als ze weten dat dit gebied zo laag ligt?"

undefined

kleinklimaat

In Parijs wordt eind dit jaar gepraat over een strenger VN-klimaatverdrag. Wat merken we in Nederland van de weersveranderingen, en hoe bereiden we ons voor op wat komen gaat? Deel 6 van een serie.

undefined

Regen: meer, langer, feller

Het gaat harder regenen. Of beter: het regent eigenlijk al decennialang harder in Nederland. Tussen 1910 en 2013 nam de jaarlijkse neerslag toe met 26 procent. Alle seizoenen, behalve de zomer, zijn natter geworden, aldus het kennisinstituut voor klimaatwetenschap KNMI. Maar volgens nieuwe scenario's wordt in de komende jaren de kans op extreme regenbuien nóg groter.

De verzekeraars, altijd tuk op het signaleren van nieuwe risico's, berekenden afgelopen voorjaar al dat de schade door extreme neerslag in het slechtste scenario met liefst 137 procent kan toenemen de komende decennia. Oorzaak: de klimaatverandering. Het schadebedrag door heftige neerslag schommelt nu rond de 90 miljoen euro per jaar.

Hoosbuien met grote wateroverlast gaan dus vaker voorkomen. Die onverhoedse watermassa's kunnen vooral probleem veroorzaken in gebieden die van nature laag liggen. Zoals het veenweigebied rond het Utrechtse dorp Kockengen, bij Breukelen. Daar weten ze er alles van. Sinds mensenheugenis slinkt daar de veenbodem, 2 tot bijna 4 centimeter per jaar. Ze zijn er aardig gewend aan periodieke overstromingen, maar het lijkt erger te worden.

De 28ste juli van vorig jaar zal de inwoners van Kockengen en omliggende buurtschappen waarschijnlijk nog lang heugen. Inmiddels werken gemeente, waterschap en provincie aan een duur plan om Kockengen waterproof te maken: wegen en tuinen worden verhoogd, de primaire sloten en vaarten worden verbreed en verdiept en er ligt een plan om bij de vaste poldergemalen permanent extra noodpompen te plaatsen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden