Afvalvrij? Maar die luier dan?

Haarlem zoekt honderd huishoudens die honderd dagen lang 'afvalvrij' willen leven. Het project gaat pas half februari van start, maar is nu al overtekend.

Nu lachen ze nog. Cora-Yfke Sikkema, Joyce Langenacker en Ron Dreyer waren zo'n beetje de eerste deelnemers aan de Haarlemse versie van het afvalproject 100-100-100 en staan daarom goedgemutst op de bijbehorende site afgebeeld. Maar lachen ze over honderd dagen nog?

Irina Rutter denkt van wel. Zij meldde zich met haar gezin wat later aan, maar had ook vrolijk op zo'n foto kunnen staan. "Ik zie het project als een leuke uitdaging." Helemaal afvalloos leven zal niet lukken, maar ze gaat er wel haar best voor doen. "Ik heb een tijdje op Borneo gewoond, en daar ging het verteerbare afval het land op. En al het plastic, hout en metaal werd hergebruikt. Terug in Nederland zie ik hoeveel onnodige verpakkingen wij in de supermarkt krijgen aangeboden. Mijn eerste doel is heel simpel: gewoon minder afval mee naar huis nemen."

Auke Zwart is er ook klaar voor. Hij vroeg zich af waarom Haarlemmers méér afval produceren dan andere Nederlanders. Maar liefst tien kilo restafval per week! Dat moet toch anders kunnen, dacht hij. Over twee weken moet Zwart als deelnemer zijn restafval wegen en de kilo's digitaal invoeren. Hij is vastbesloten onder de vijf kilo te blijven, liefst nog fors daaronder. "Ik ben benieuwd hoe fanatiek ik zal zijn. Ik vind dat ons gezin al goed bezig is, met groente uit de stadskwekerij, in van die papieren zakken die we steeds mee terug nemen. Maar als ik op de site straks zie dat een vergelijkbaar gezin het beter doet dan wij, schakel ik toch een tandje bij."

De gemeente Haarlem wil met dit afvalproject de bewoners stimuleren minder restafval in te leveren door beter te scheiden. GFT, papier en kunststof zijn immers heel goed als grondstof voor iets nieuws te gebruiken. Zo kunnen er van 15 kilo oud papier maar liefst 250 nieuwe Donald Ducks worden gedrukt. En van de energie die wordt bespaard door het recyclen van 1 plastic boterkuipje kan een led-tafellamp zo'n 120 uur branden.

Haarlem is niet de eerste stad die meedoet aan het 100-100-100 project, en zeker niet de laatste. Volgens Anne Telman van afvalbrancheorganisatie NVDR komt de teller dit jaar op tachtig gemeenten te staan. "Waarschijnlijk rond de jaarwisseling zal dan niet alleen meer sprake zijn van honderd huishoudens en honderd dagen, maar ook van honderd steden die meedoen. Pas dan kan de titel van het project worden waargemaakt." Heel moeilijk zal dat niet worden, want de meeste projecten zijn snel overtekend waardoor er veel meer huishoudens meedoen dan wordt gesuggereerd.

Omgekeerd inzamelen

Natascha Spanbroek van de Zwolse afvalinzamelaar Rova is de geestelijk moeder van dit project, dat vorig jaar in 23 gemeenten in Overijssel werd uitgeprobeerd. "In deze regio zijn we druk bezig met het zogenaamde omgekeerd inzamelen", zegt ze. "Dat betekent dat we afval als grondstof zien. Het gescheiden afval wordt thuis opgehaald, terwijl inwoners het restafval zelf naar een container moeten brengen." Met een persoonlijk pasje kunnen ze de container openen, zodat de gemeente kan registreren wie van de container gebruik maakt, en hoe vaak. In sommige gemeenten moet zelfs voor het inleveren van restafval worden betaald. Ervan uitgaande dat die betaalde zakken steeds helemaal vol zitten, kan de gemeente zo ook nagaan hoeveel restafval per huishouden wordt aangeboden.

"Die gegevens zijn belangrijk", zegt Spanbroek, "niet alleen omdat we zo zicht krijgen op de totale afvalstroom, maar we kunnen huishoudens ook individueel stimuleren zo weinig mogelijk restafval in te leveren. Zo ver is het nu nog niet, maar die mogelijkheden ontstaan in de nabije toekomst wel."

Daarop voortbordurend bedacht ze het project dat klanten 'afvalbewust' kan maken. We willen wel naar een afvalvrije samenleving toe, dacht Spanbroek, maar zullen we eerst eens op kleine schaal onderzoeken hoe dat moet? Met om te beginnen honderd huishoudens, en in een beperkte periode om het leuk te houden: honderd dagen. En als honderd gemeenten uiteindelijk meedoen, zijn er genoeg gegevens om conclusies uit te trekken.

"Ik was wat nerveus over de vraag of we voldoende deelnemers zouden krijgen, maar na één advertentietje op een gemeentelijke site, had ik Radio 1 al aan de lijn. En daarna liep het storm." Ze heeft daar ook wel een verklaring voor. "Iedereen wil een betere wereld, maar om die te krijgen zijn grote veranderingen nodig. Dat is althans de gedachte. Maar met het scheiden van afval kun je ieder moment beginnen."

Kattenbakkorrels

De deelnemers in Zwolle en omgeving, maar ook die in Haarlem, kunnen op een webplatform ervaringen uitwisselen, vragen stellen en tips geven. Daarop komt ook hun score te staan die ze zelf moeten invoeren. Via de mail ontvangen ze speciale opdrachten. "Het doel is de tien kilo restafval per week per huishouden terug te dringen. Het project moet laten zien hoe dat kan, en wat daarbij de problemen zijn." En, zegt Spanbroek, ze beseft heus wel dat vooral de gemotiveerde inwoners zich voor het experiment inschrijven, maar ze hoopt dat die de buren, vrienden en de ouders van school stimuleren anders tegen afval aan te kijken.

Het project laat tot dusver zien dat de verwerkers van afval ook nog stappen moeten zetten. "Groot probleem is de wegwerpluier. Een paar jaar geleden was er een bedrijf dat de gescheiden luiers kon verwerken, maar dat is failliet. Ze vormen nu een fors volume in het restafval. Niet iedereen voelt voor katoenen luiers die uitwasbaar zijn." Probleem twee: de etensresten. "Als we het eten bereiden, behandelen we de ingrediënten met liefde. Maar na afloop van de maaltijd vinden we de etensresten vies. Die gaan snel bij het restafval, terwijl ze eigenlijk in de groene container moeten. Misschien moeten er betere afvalbakjes op het aanrecht komen, wellicht ook is betere voorlichting nodig." Andere 'afvalknelpunten' zijn de kattenbakkorrels, stofzuigerzakken en medisch afval.

Spanbroek heeft niet overal een antwoord op, maar zegt dat vooral de gemeenten aan zet zijn. Zeker de grote steden moeten voor zover mogelijk het scheiden van afval door burgers zo makkelijk en aantrekkelijk mogelijk maken, en restafval juist ontmoedigen.

De Haarlemse deelnemer Auke Zwart heeft wat dit betreft al meteen een vraag: "Als je ziet hoeveel melk- en yoghurtpakken er in ons gezin doorheen gaan. Waarom moeten die in Haarlem bij het restafval?" Eén gemeente verderop (in Amsterdam) mogen die in de oranje Plastic Hero-bak voor kunststof.

Meer info op www.afvalgids.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden