Afvalorkest geeft sloppenwijk hoop

De Paraguayaanse muziekleraar en milieukundige Favio Chávez begon een orkest in een sloppenwijk. Bij gebrek aan instrumenten, ging hij die maken van afval. Nu reist het orkest de hele wereld over.

Muziekles kunnen de ouders van de tienjarige Cynthia Cervim niet voor haar betalen. Een reis naar de Verenigde Staten al helemaal niet. De familie is al blij als ze 's avonds een maaltijd hebben. Zij wonen in de sloppenwijk Cateura in de Paraguayaanse hoofdstad Asunción, bovenop een afvalberg - waar de oevers van de rivier naast hun huis afgebrokkeld zijn, is het afval zichtbaar. Op warme dagen, en die zijn er veel in Paraguay, hangt de geur van verrotting in huis.

Toen de familie Cervim anderhalf jaar geleden op televisie het Orquesta de Instrumentos Reciclados de Cateura (Cateura's Orkest van Gerecyclede Instrumenten) van Favio Chávez zag, waren zij meteen verkocht. Cynthia werd aangemeld voor het orkest. De viool die ze kreeg, was weliswaar gemaakt van een blikken ovenschaal als klankkast, pallethout voor de hals en een verbogen vork als snarenspanner, maar wanneer ze erop speelde kwam er echte muziek uit. De afgelopen anderhalf jaar reisde Cynthia met het orkest naar de VS, waar zij in Los Angeles voor het eerst in haar leven de zee zag, en later naar Abu Dhabi.

Het orkest repeteert twee keer per week in een vervallen schoolpand in de sloppenwijk. Terwijl de kinderen hun instrumenten stemmen, vertelt Favio Chávez over de geschiedenis van zijn orkest. Tien jaar geleden kwam hij voor een milieuproject naar de afvalstortplaats Cateura in Asunción. In zijn vrije tijd gaf hij muziekles aan kinderen van de arme gezinnen die in de sloppenwijk op en rondom de stortplaats wonen. Maar er waren te veel kinderen voor de paar instrumenten die Chávez hen kon uitlenen. Met hulp van de afvalverzamelaar Nicolás Gómez besloot Chávez om instrumenten te maken van wat voorhanden was: afval.

Een oud olievat werd een contrabas, twee snoepblikken een gitaar. Onder het motto 'de wereld stuurt ons afval, wij sturen het terug als muziek', lieten Chávez en Gómez zich inspireren door alles wat zij op de afvalberg vonden. Chávez keek zijn idee af van de Argentijnse rockband Les Luthiers, die op zelfgemaakte instrumenten speelt.

Dromen verwezenlijken

Lang niet alle kinderen hadden genoeg doorzettingsvermogen, zodat er van de oorspronkelijke groep maar enkelen overbleven. Wie wel bleef, maakte de stroomversnelling mee waarin het orkest terechtkwam: met hulp van crowdfunding werd er een anderhalf uur durende Amerikaanse documentaire over hen gemaakt, waarna hun verhaal via internet over de wereld ging. Muzikale grootheden als Jason Yang, bekend als vioolspeler van Madonna, reageerden enthousiast en spraken over het orkest via social media. Zanger James Hetfield van de band Metallica hoorde hierdoor van het orkest, en vroeg hen voor een tour door Zuid-Amerika.

Zodra de kinderen met hun repetitie beginnen, wordt echter duidelijk dat dit geen professioneel orkest is. Het geluid dat uit de zelfgemaakte instrumenten komt, is onverwacht rond, maar niet iedere gespeelde noot is even zuiver. Wat muzikaal gezien ook niet meehelpt, is dat Chávez een roulatiesysteem gebruikt voor de reizen, zodat ieder kind in ieder geval eens op tour kan.

"Wij doen het omgekeerde van een normaal orkest," vertelt Chávez. "We stellen kansen voorop, in plaats van kwaliteit."

Het orkest is een middel, om het vertrouwen van de kinderen uit de lage klasse te winnen en hen de steun te geven die zij van hun familie niet allemaal krijgen. Je moet de kinderen niet te gemakkelijk afschrijven, vindt Chávez. Het afval is daarin symbolisch: wie er de waarde niet van inziet, zal het geen tweede kans geven als viool of saxofoon.

Die intenties spreken orkestzalen en publiek wereldwijd zo sterk aan dat zij betalen om de kinderen met hun afvalinstrumenten te laten overkomen. Ook kreeg het orkest een flinke donatie van de Paraguayaanse staat, die gelooft dat het orkest de kwaliteit van het leven in de sloppenwijk verbetert.

Tijdens de repetitie deelt Chávez eenvoudige klassieke stukken en Paraguayaanse dansen uit, en neemt het repertoire door voor het nieuwe jaar en de geplande reis naar Canada. Hij raakt even geïrriteerd omdat de 23-jarige contrabassist Sergio Rafaelas sommige partituren is kwijtgeraakt tijdens de vakantie.

Maar later die middag zal Chávez trots vertellen over de jonge contrabassist: "Hij werkte als lastdrager op straat en wilde niet studeren. Zijn ouders motiveerden hem niet. Maar sinds hij met het orkest is begonnen, praat ik op hem in. Sinds kort studeert hij muziek op de universiteit. Dat is ons doel: al deze kinderen hebben dromen, maar geen idee hoe ze die kunnen verwezenlijken."

Het concept is intussen in andere landen overgenomen: naast verschillende kleine experimenten in Latijns-Amerika, werd in Spanje met steun van toenmalig koningin Sophia een afvalorkest gestart als sociaal project na een concert van de Paraguayaanse kinderen.

Helaas is niet iedereen in Paraguay even blij met het succes van het orkest, dat nu zo'n tweehonderd leden kent. Via sociale media spreken mensen van positieve discriminatie. Ouders die kinderen naar dure muziekscholen hebben gebracht, zien minder getalenteerde kinderen op verre tours gaan terwijl hun eigen kinderen dat nooit zullen doen.

Studeren

Na afloop van de repetities wandelt Cynthia met haar vriendinnen van het orkest langs de vervuilde rivier terug naar huis. Haar vader repareert een oude Nokia. Hij is blij weer werk te hebben - in de afgelopen maanden stond de wijk onder water vanwege de regenbuien van de extreme El Niño, waardoor hun huis alleen per boot bereikt kon worden. Gevolg was dat Cynthia's vader wekenlang zonder werk en inkomen zat.

In de woonkamer speelt Cynthia het thema van 'My Way' van Frank Sinatra op haar viool. Wanneer ze ouder is wil het meisje studeren om dierenarts te worden. Haar ouders vertellen dat ze eerder gezegd zouden hebben dat ze dat maar moest vergeten omdat het veel te duur is, maar nu juichen ze Cynthia's toekomstplannen toe. "We hadden ook nooit geloofd dat ze zou reizen, en kijk waar ze al geweest is."

Waar maken zij hun instrumenten van?

Viool

Klankkast: ovenschaal met voorblad van verfblikken

Hals: pallethout

Staartstuk: vork

Cello en contrabas

Klankkast: Olievat klein of groot

Hals: pallethout

Stemknoppen: spatel of borstel

Gitaar

Klankkast: twee blikken snoeptrommels

Trommel

Klankkast: pallethout

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden