Afstotelijke woorden

Er is weer een gat ontdekt in de markt van welzijn en geluk: levensmoeheid. En er is meteen ook een deskundige die in dat gat springt, de suïcide-counselor, een benaming om van te gruwen. En jawel, er is ook een boek verschenen dat 'een bijdrage vormt aan de discussie over de ethische en juridische toelaatbaarheid van hulp bij zelfdoding', met de speelse, drempelverlagende titel 'Als de dood voor de dood?'-hoe verzin je het? Schrijver is dr. Ton Vink, inderdaad: een suïcide-counselor, verbonden aan de stichting 'De Einder'. 'suïcide-counselor', 'Als de dood voor de dood', 'De Einder' -woorden die me ervan weerhouden het boek zelfs maar ter hand te nemen, al is er het 'nog steeds zeer actuele essay' 'Of Suicide' van David Hume in opgenomen. Zo ontzeg ik mijzelf wel 'een begripsverheldering' en informatie over het 'werk van de suïcide-counselor'.

Het zij zo.

Wat opvalt in de aankondiging van dit boek, waaraan ik de bovenstaande gegevens ontleen, is dat niet één keer het woord 'euthanasie' valt. Dat wekt op zijn minst de schijn dat niet alleen de stervenszieke, ondraaglijke pijn lijdende, terminale patiënt bij stichting 'De Einder' kan aankloppen, maar dat iedereen met een doodsverlangen, jong en oud, ziek en gezond zich voor begeleiding tot genoemde stichting kan wenden.

Wat nu moet men zich bij die 'begeleiding' voorstellen? Wordt de kandidaat-zelfmoordenaar in zijn doodsverlangen gesterkt, of wordt hem dat juist uit het hoofd gepraat? Kan de kandidaat-zelfmoordenaar er de middelen krijgen waarmee hij zijn doodswens kan vervullen? Vast staat in elk geval dat wie zich de titel suïcide-counselor aanmeet verwachtingen wekt die vooral in de richting gaan van praktische hulp bij de zelfdoding; je gaat immers ook niet naar de sigarenboer (smoke-counselor) om je het roken uit het hoofd te laten praten, maar om je middelen te verschaffen die in je rookbehoefte voorzien. Bovendien kun je je afvragen of je door het bieden van begeleiding de vraag niet juist creëert. Breng je labiele, ongelukkige mensen niet op gedachten? Is het wel wenselijk zelfmoordplannen met deskundig, praktisch advies tot een goed einde te brengen? Worden de meeste zelfmoordpogingen niet ondernomen om niet het leven te beeindigen, maar om aandacht te vragen voor psychische nood? Of, om de enigszins crue uitspraak van Kant te citeren: ,,Zelfmoord is vaak slechts het gevolg van een bevlieging. Want dezelfde persoon die zich in de heftigheid van het affect de hals afsnijdt, laat hem even later weer geduldig dichtnaaien.''

Het is uitermate gevaarlijk om zelfs maar de suggestie te wekken dat iemand goede gronden kan hebben om een einde aan zijn leven maken behalve in situaties die de wet op de euthanasie omschrijft. De hippocratische eed dient in alle andere situaties uitgangspunt te zijn voor ieder die zich met de autoriteit bekleedt ten aanzien van existentiële vragen.

Hoewel vele ethisch ingestelde filosofen zich in het verleden hebben uitgesproken over de zelfmoord en wat daarmee samenhangt, heeft zelfmoord, net zomin als bijvoorbeeld het weer, iets met ethiek te maken. Ethiek gaat over keuzes, in vrijheid gedaan: waar geen vrijheid is, heeft ethiek niets te zoeken.

Zelfmoord is geen vrije daad waar je na ampele overweging wel of niet toe besluit. Zelfmoord is een on-daad, een opwelling van de zelfvernietigingsdrang, eigen aan mens en dier, die erom vraagt onderdrukt te worden. Bij geringe psychische weerstand steekt zelfvernietigingsdrang de kop op in de gedaante van levensmoeheid.

Levensmoe is in de regel een onschuldig verschijnsel, dat zich in de meeste gevallen gemakkelijk laat bestrijden, zonder professionele tussenkomst. Vaak zijn een paar bladzijden Seneca, Montaigne of Schopenhauer al voldoende om de bedompte atmosfeer in je ziel op te frissen. Vaak doet een wandeling in de vrije natuur, met wijd open zintuigen, al wonderen. Als dat niet helpt bezoek je een goede psychiater, die over uitstekende medicijnen beschikt die je helpen de innerlijke duivel koest te houden en het leven opnieuw te omarmen. Mijd vooral valse profeten: zij beloven heil maar hebben uiteindelijk niets te bieden dan het 'dr.' voor hun naam.

Enkele maanden geleden stond er in Vrij Nederland een zeer behartigenswaardig gesprek tussen Joost Zwagerman en Andrew Solomon. Het gaat over de omvangrijke studie van de laatste over het complex melancholie-depressie-zelfmoord. Hij schreef die studie nadat hij zes jaar in de greep was gehouden door een zware depressie. Hij zegt op zeker moment het volgende: ,,Zelfmoord moet moeilijk blijven. Wie volhardt in zijn doodswens vindt heus wel zijn eigen weg. Die heeft geen zelfmoordrecept of een dodelijke injectie van een meevoelende arts nodig.'' Daar kan de suïcide-counselor het mee doen!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden