'Afstoffen fatwa tegen Rushdie heeft weinig te maken met religie'

Een Iraanse vrouw loopt langs een bord met foto's van de stichter van de Islamitische Revolutie genaamd Ayatollah Ruhollah Khomeini.Beeld anp

Salman Rushdie is zijn leven nog steeds niet zeker. Deze week, zo'n 27 jaar nadat de Iraanse ayatollah Khomeini in een fatwa opriep hem te doden, heeft Iran de prijs op zijn hoofd verhoogd. Waarom kan het regime de Britse schrijver maar niet loslaten?

Ze waren met de pet rond geweest en de opbrengst viel niet tegen. Wie Salman Rushdie van het leven berooft, zo lieten veertig aan de Iraanse overheid gelieerde persbureau's deze week weten, kan bij ons zo'n 538 duizend euro komen ophalen, Die beloning was toch al niet mals: andere organisaties zeiden de afgelopen decennia omgerekend al zo'n 2,96 miljoen euro toe. Dat bedrag werd steeds hoger, want om de paar jaar besloot was er wel een organisatie die er een schepje bovenop deed.

Rushdie dankt die prijs zoals bekend aan zijn boek De Duivelsverzen, dat in 1989 de toorn wekte van de toenmalige hoogste leider van Iran, ayatollah Ruhollah Khomeini. In de roman verhaalt Rushdie over de theorie dat de profeet Mohammed een aanvankelijk een paar polytheïstische verzen aan de Koran toevoegde, om ze later weer te verwijderen.

Blasfemie, vond Khomeini. De schrijver dook negen jaar lang onder, totdat Iran liet weten dat het een eventuele moordpoging zou 'steunen noch verhinderen

'Dit draait helemaal om de verkiezingen'
Het afstoffen van de fatwa door de persbureau's heeft weinig te maken met religie, meent politicoloog en Irankenner Jafari Peyman van de Universiteit van Amsterdam. Ja, technisch gezien is de oproep van de ayatollah nog steeds geldig. Alleen Khomeini zelf kon hem herroepen, en hij is vier maanden na het uitspreken overleden. Peyman: "Maar niemand verplicht de Iraanse regering ertoe om de fatwa opnieuw ter sprake te brengen. Dat de persbureau's dat toch doen, heeft alles te maken met de verkiezingen."

Vrijdag kiest Iran niet alleen een nieuw parlement, maar ook een nieuwe Vergadering van Experts, het geestelijke orgaan dat de hoogste leider controleert. Bij het overlijden van de huidige hoogste leider, ayatollah Ali Khamenei, wijst de Vergadering een opvolger aan. Het ultra-conservatieve kamp, dat nauwe banden heeft met die persbureau's, verzet zich fel tegen de koers van president Rohani.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Salman RushdieBeeld anp

"De toenadering die Rohani zoekt met het Westen, daar gruwelen de hardliners van", vertelt Peyman. "Rushdie is voor hen een dankbaar slachtoffer. Hij belichaamt het goddeloze Westen en de religieuze oorlog die er tegen Iran gevoerd zou worden. En dan komt hij ook nog uit Engeland, dat hun land in de jaren veertig bezette."

Peyman vermoedt dat de ultra-conservatieven de fatwa willen gebruiken als lakmoesproef. "Ze proberen het zo hoog mogelijk op te spelen. Rohani en andere gematigden vinden dat niet verstandig, maar zodra ze dat hardop zeggen, kunnen de ultra-conservatieven hen verwijten dat ze landverraders zijn. Dat ze worden aangestuurd door het Westen."

Dode hond
Wil het een beetje lukken met die strategie? Peyman: "Nee. Althans, de meeste Iraniërs zijn met hele andere zaken bezig. Vooral jongeren - en daar zijn er veel van - hebben weinig met Rushdie."

In Iran gaat het deze week vooral over een YouTube-filmpje waarin een hond op gruwelijke wijze in elkaar wordt geslagen. Dat heeft zelfs geleid tot grote demonstraties bij een regionaal gerechtshof. "De demonstranten willen dat de wet voor dierenbescherming wordt aangescherpt", vertelt Peyman. "Een protest met een dubbele bodem, want uiteindelijk gaat het om mensenrechten. Als de overheid dieren meer rechten geeft, kunnen de mensenrechten niet achterblijven, is de gedachte."

Buiten Iran wordt het nieuws over de verhoogde som op Rushdies hoofd dus wél opgepikt. "Daardoor heeft het toch nog effect. Met die fatwa geven de hardliners een duidelijk signaal af: Iran is ondanks die toenaderingen nog steeds een conservatief land. Dat is natuurlijk koren op de molen van bijvoorbeeld de Republikeinen in Amerika. Die kunnen dit soort nieuws gebruiken als argument tegen meer toenadering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden