Afsplitsing van gemeenteraadspartijen is geen ramp, zegt raadslid Jeltje van Nieuwenhoven, "maar ideaal is het niet"

Beeld studio vonq

Jeltje van Nieuwenhoven, oud-Kamerlid en nu nog gemeenteraadslid in Den Haag: 'Vergaderen duurt langer met veel partijen, maar is dat erg?'

Weinig gemeenteraden kennen zo'n versplintering als die van Den Haag. Dat is best lastig, zegt oud-Kamerlid Jeltje van Nieuwenhoven, maar dat dit het functioneren van de democratie in gevaar brengt, vindt zij zwaar overdreven. Het verschijnsel dat raadsleden uit hun fractie stappen en op eigen houtje verder gaan, zou zij niet willen verbieden.

Na acht jaar in de Haagse gemeenteraad zet de prominente PvdA'er er na de raadsverkiezingen op 21 maart een punt achter. Zo komt een eind aan een lange politieke carrière waarin Van Nieuwenhoven (74) onder meer 23 jaar lid was van de Tweede Kamer. Van 1998 tot 2002 was zij daar bovendien voorzitter van.

In al die jaren heeft zij het aantal partijen en afsplitsingen langzaam zien toenemen, vooral in de gemeenteraad van Den Haag. Die kent nu dertien partijen plus drie afsplitsingen. "Het vergaderen duurt langer als je met zoveel partijen bent, dat weet ik als oud-Kamervoorzitter maar al te goed. Is dat heel erg? Daar heb ik geen probleem mee."

Van Nieuwenhoven denkt dat het hoort bij deze tijd waarbij bijna alle partijen zich richten op bewoners en buurtinitiatieven. "Partijen willen horen wat mensen bezighoudt. Burgers komen ook beter voor zichzelf op. En als partijen iets niet goed oppakken, beginnen zij voor zichzelf. Maakt dat het besturen van een stad lastig? Dat denk ik zeker, maar daar zou ik nooit een punt van maken."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Beeld Vonq

Zij staat huiverig tegenover plannen om afsplitsingen van raadsleden te voorkomen of te bemoeilijken. "Natuurlijk is het niet in de haak als iemand voor de PVV in de raad komt, later uit de fractie stapt en zich dan min of meer bij de VVD aansluit. Ik betwijfel of dit het vertrouwen in de democratie ondergraaft. Wil je dat voorkomen, dan moet je de gemeentewet veranderen. Maar pas op, dat is heel lastig in wetgeving te vatten."

Bij de komende verkiezingen staan er in Den Haag weer drie nieuwe partijen klaar om zetels te winnen: 50Plus, Nida en Samen 070. De Ouderen Partij trok afgelopen periode samen op met Groep De Mos, maar gaat straks zijn eigen weg onder de vlag van 50Plus. Nida is een lokale partij in Rotterdam met islamitische signatuur die ook in Den Haag succesvol denkt te kunnen zijn. Samen 070 richt zich op Hindoestaanse Hagenaars.

Van Nieuwenhoven: "Ook dat hoort bij de democratie. Het is altijd aan de kiezer, maar ideaal is het niet. Mijn ervaring is dat hoe minder partijen er zijn, hoe kleiner de onderlinge verschillen. Dan komen we weer bij de bestuurbaarheid: het wordt lastiger. Maar schadelijk kan ik het als democraat nooit vinden."

Het college van Burgemeester en Wethouders in Den Haag bestond de afgelopen vier jaar uit vijf partijen. "Dat was soms moeizaam", erkent Van Nieuwenhoven. "Toch heeft het gewerkt. In 2014 waren bij de start van het college de gevolgen van de crisis overal merkbaar, maar de stad is er wel op vooruit gegaan. Er zijn 10.000 banen bij gekomen, er zijn meer woningen gebouwd dan verwacht en er zijn goede plannen gemaakt. Of dat met zes partijen ook nog zo werkt? Laten we dat afwachten."

Van Zutphen tot Hengelo en Zaanstad, na herrie in de fractie volgt vaak afsplitsing

De afgelopen raadsperiode was voor Zutphen min of meer traumatisch. De gemeenteraad van Zutphen begon er in 2014 met negen fracties. Nu zijn er twaalf, door drie flinke ruzies. De eerste is het eenvoudigst: SP-raadslid Fred van Vliet begon na onenigheid met zijn fractie voor zichzelf. Ingewikkelder is de ontstaansgeschiedenis van de fractie Pepers en Van Vliet en die van Bewust Zutphen Warnsveld: beide komen voort uit de lokale partij Burgerbelang, waarin twee keer ruzie was. Eerst vertrok de lijsttrekker om verder te gaan als Bewust ZW, later Pepers en Van Vliet, die samen een tweede fractie vormden.

Zutphen ging van 9 naar 12 fracties.

Ook Zaanstad had te maken met een losgezongen SP-raadslid: Maikel Kat begreep in november vorig jaar dat hij te laag op de kieslijst voor 2018 terecht zou komen. Daarover was hij zo ontevreden, dat hij voor zichzelf verder ging.

Bij de lokale partij Democratisch Zaanstad ontstond in 2016 gedonder. Uiteindelijk vertok fractielid Aart Molenaar, die nog een tijd lang óók als Democratisch Zaanstad opereerde: even waren er twee fracties met die naam. Inmiddels werkt Molenaar onder de naam 'Fractie Molenaar'.

Zaanstad ging van 12 naar 14 fracties.

Eigenlijk was de herrie in Gemeentebelangen Heerenveen al vóór de verkiezingen in 2014 begonnen. Gemeentebelangen-raadslid Dirk Tuithof lekte toen een e-mailbericht naar de Leeuwarder Courant dat op verkiezingsdag werd gepubliceerd. Het leidde tot een boel ellende: een afgetreden wethouder, een intern onderzoek en een onderzoek naar dat onderzoek. En dus een nieuwe eenmansfractie, van Tuithof: Heerenveen Lokaal.

Eind 2017 ontstond ook de nieuwe partij READ, dit keer uit de PvdA. Raadslid Roel van der Woude was het niet eens met de kandidatenlijst en begon voor zichzelf.

Heerenveen ging van 8 naar 10 fracties.

Voormalig wethouder Henk van der Linden werd in 2014 namens Roerstreek Lokaal! In de gemeenteraad gekozen, maar al bij de start kreeg hij het aan de stok met de lijsttrekker, die zich plots opwierp als wethouderskandidaat. Hij was het daar niet mee eens. Sindsdien kent Roerdalen de eenmanspartij 'Lijst Van der Linden'.

Ons Roerdalen verloor in 2016 ook een raadslid, Gerrion van Elmpt. Zij trad plots op als 'Fractie Van Elmpt', maar wilde niet toelichten waarom.

Roerstreek ging van 6 naar 8 fracties.

Bijna was de gemeenteraad van Hengelo met vier in plaats van drie fracties gegroeid. Het was dat Ben van Veen, die naar een strijd om het fractievoorzitterschap afscheid nam van het CDA, besloot om over te stappen naar Lokaal Hengelo. Lokaal Hengelo was tot op dat moment de partij van Leo Janssen, die ruzie had gekregen met Pro Hengelo, waarvoor hij gekozen was. 

Onlangs nog raakte de Hengelose CDA-fractie weer drie zetels kwijt, na ruzie over de kandidatenlijst. De drie oud-CDA-ers zitten nu voor 'Groep Muller' in de raad. Verder kent de raad ook de 'Lijst Horsthuis', de eenmansfractie van oud-VVD'er Stan Horsthuis, die in 2014 op voorkeurstemmen in de raad kwam.

Hengelo ging van 9 naar 12 fracties.

Lees ook:
Het is onder gemeenteraadsleden zo alledaags geworden om zich van de oorspronkelijke partij los te maken en een eigen partij te beginnen, dat in 30 procent van de gemeenten nu meer partijen het bestuur controleren dan de kiezer in 2014 bepaalde.

De weg naar bestuurlijke diversiteit loopt via niets doen, aldus organisatiedeskundigen Edward van der Kruijk en Gersom Smit. Zij zeggen dat versplintering goed is en hopen dat kabinetten in de toekomst uit nog meer partijen bestaan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden