Afscheidsvoorstelling vol pretentieloos idealisme

toneel | De laatste voorstelling van Ola Mafaalani en haar team bij het Noord Nederlands Toneel moest uiteraard gaan over het maatschappelijke thema van nu: wat gebeurt er in de samenleving als er zoveel vluchtelingen komen?

Pats, pats, boem. Drie flesjes bier worden om de beurt op tafel gezet. Whoooh! Daar vliegt een bierflesje door de lucht, net op tijd opgevangen door de man die in één beweging een been over een stoelleuning zwaait en, boem, gaat zitten.

Theater heeft altijd met timing te maken, maar de eerste acte in de voorstelling 'All inclusive' van het Noord Nederlands Toneel is helemaal op een ritmische ondergrond gemaakt. Dialogen - 'Wat?'', 'Hè', 'Wat?', 'Flikker op!' - en de zuchten van beginnende weeën, alles is met grote precisie op de juiste tel geplaatst.

Elke avond zitten dezelfde mannen in het café van de hoogzwangere Wendy. Uitgeblust, verveeld, onverschillig. De krat bier is zo leeg. En telkens komt het gesprek op de asielzoekers. Dan horen we de bekende argumenten over hoe de buitenlanders 'ons land' afpakken. Tegenargumenten verdampen in lafheid en gemakzucht. Vijf keer komt dezelfde avond langs - met steeds dezelfde woorden en gebaren op die ritmische sequens. Maar de ene keer met een uitgebreidere tekst, de andere keer met nauwelijks meer dan snelle gebaren. De tekst, de gebaren, het ritmische keurslijf: "Je hebt drie hersenhelften nodig om dit erin te krijgen", verzucht acteur Ko van den Bosch.

Zo'n gedurfde opzet doe je alleen als je vertrouwen hebt. Dat zit wel goed bij NNT. Acht jaar werkte de kern van dit team hier samen. 'All inclusive' is de laatste voorstelling die ze hier maken.

Het vertrouwen blijkt niet alleen uit de vorm op het toneel, maar ook uit de manier waarop deze voorstelling tot stand komt. Niet zoals altijd onder leiding van artistiek directeur en regisseur Ola Mafaalani, maar met elkaar. Ieder bracht zijn eigen specialisme in, muzikaal, beeldend of tekstueel. Om de beurt kregen ze de leiding over de repetities. En in de avonduren timmerden acteurs Ko van den Bosch en Peter Vandemeulebroecke een decor van krotwoningen. Actrice Malou Gorter: "We hebben dit vaker overwogen, maar niet eerder gedurfd. Nu wel. Het is de kroon op acht jaar samenwerking."

Europa in crisis

Het werk begon met het vaststellen van het thema. Vluchtelingen, uiteraard. Anderhalf jaar geleden, toen het denken over de voorstelling begon, kon je hier niet omheen. Van den Bosch: "De vluchtelingenstroom naar Europa was op zijn hoogtepunt. Maar er waren wel tien voorstellingen over dit onderwerp. En we hadden geen zin om de elfde te maken. Dus hebben we het perspectief verschoven naar onze eigen samenleving. Het is frappant dat deze behoeftige mensen ervoor hebben gezorgd dat Europa in crisis is, bijna uit elkaar valt. De vluchtelingen leggen bloot dat de gemeenschapszin in Nederland, in heel Europa, waar rechtse groeperingen aan appelleren, flinterdun is. Dáár moeten we wat mee."

Net als anders schreef Van den Bosch de meeste tekst. Maar het werd geen kant-en-klaar scenario. Want Mafaalani, Gorter en acteur Bram van der Heijden deden research en zorgden zo voor een eigen inbreng. Van der Heijden werkte als vrijwilliger met vluchtelingentieners, Gorter deed hetzelfde met jonge kinderen. "Ik liet de kinderen sprookjes vertellen over een utopie. Maar het was lastiger dan ik had gedacht. Elke week waren er andere kinderen, ze spraken geen Nederlands. Bovendien werden de sprookjes steeds gruwelijke verhalen. Over boten en water bijvoorbeeld", zegt Gorter.

De voorstelling mocht niet blijven hangen in tragiek. Het moest ook perspectief bieden. Daarom deed Mafaalani onderzoek naar mogelijk oplossingen voor de maatschappelijke onrust over de komst van vluchtelingen. Dat begon bij een etentje met haar broer Aladin, die als socioloog in Duitsland werkt. "Mijn broer zei: 'We hebben immigranten nodig. Anders rijdt er in 2060 niet eens een trein meer van Berlijn naar Dortmund. Door de vergrijzing wordt dat te duur'. Van sociologen heb ik ook geleerd dat de grote economieën in de wereld immigratielanden zijn. Vergelijk Japan, dat de grenzen dicht heeft en waar het niet zo goed meer gaat, met Korea dat open grenzen heeft. Dit heeft allemaal zijn weerslag gekregen in de voorstelling. Onder andere in een lange, sociologische monoloog."

Politiek correct

Het klinkt allemaal behoorlijk politiek correct. "Ja, dat is het gladde ijs", erkent Van den Bosch. "Maar we hebben ook een mooie monoloog ingelast van een rechts-radicaal die het publiek kan verleiden. Hij is bang voor de concurrentie van kinderen uit de derde wereld die al met acht jaar voor hun familie kunnen zorgen, terwijl onze eigen kinderen een enorm lange opvoeding nodig hebben."

De rechts-radicaal is een rol van Jochem Stavenuiter, sinds ruim drie jaar verbonden aan NNT. Als relatieve nieuwkomer herkent hij deze voorstelling als typisch NNT. "Ja, dit is pretentieloos idealisme. Zo hebben we ook gewerkt in voorstellingen over dementen en over een gekkenhuis. Wij kunnen de wereld misschien niet veranderen, maar we kunnen er wel voor zorgen dat ons publiek het probleem voelt."

Voor Gorter is dat de reden waarom ze actrice is. "Als ik niet meer geloof dat ik iets teweeg kan brengen, hou ik ermee op. Dan neem ik een gewone baan en word ik een betere moeder. Ik hoop dat mensen door de voorstelling op een andere manier de zaal uitgaan. We wilden geen preek voor eigen parochie maken: ook het cynisme van de linkse elite moet verdwijnen."

Social engineering noemen ze hun werkwijze bij het NNT. Mafaalani: "Toen ik acht jaar geleden begon, wilde ik een gezelschap maken dat openstond voor de stad. We hebben veel gepraat met politici en journalisten. We zijn naar arme wijken gegaan, hebben op de markt gespeeld. We hebben creativiteit in de stad gebracht. Daarmee hebben we nieuw publiek bereikt. 25 procent van ons publiek was nooit eerder in een schouwburg geweest. Met 'Borgen' was dat 50 procent. Daar ben ik trots op.

"In Groningen is het afgelopen. Ik wil een jaar freelancen en hoop daarna een eigen gezelschap te krijgen. Er zijn meer gezelschappen die zich in de stad zouden moeten manifesteren. Ik weet nu dat ik die connectie kan maken."

'All inclusive' gaat 9 oktober in première in de Stadsschouwburg in Groningen. Tournee tot 30 november. www.nnt.nl

Van links naar rechts: Jochem Stavenuiter, Bram van der Heijden, Peter Vandemeulebroecke, Maaike-Merel van Baarzel en Malou Gorter. FOTO REYER BOXEM

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden