Afscheid van Kytopia

Reportage | Kytopia verdwijnt. Het muzikale paradijs in Utrecht van trompetist, orkestleider en producer Kyteman moet in juli tegen de vlakte om plaats te maken voor woningen. Utrecht wil de muzikanten niet kwijt. Maar ook andere steden hebben zich al gemeld.

Meteen bij binnenkomst in Kytopia valt de gezellige rommel op die verstrooide muzikanten eigen is. De gang en het keukentje staan volgepropt met versleten meubels. Het koffiezetapparaat maakt overuren, maar kopjes ontbreken - die staan her en der verspreid in de vele opnamestudio's die Kytopia rijk is. Overal kabels en instrumentenkisten. Naast tourposters prijken met stift ingevulde repetitieschema's aan de muur. Wie wanneer aanwezig zijn, welke dagen The Kyteman Orchestra met hun jamsessies de laatste avonden in Tivoli Oudegracht mag gaan vullen. Over drie weken al. "We moeten eens gaan bedenken wat we die zes avonden eigenlijk gaan spelen", grinnikt Colin Benders, alias Kyteman.

De voormalige houtfabriek aan de Zeedijk, net buiten de Utrechtse binnenstad, is al bijna vier jaar Kytemans hoofdkwartier. Maar niet alleen van hem. Tientallen muzikanten, producers en kunstenaars gebruiken regelmatig of onregelmatig ruimtes in de culturele broedplaats. Waar een behoorlijke creatieve kruisbestuiving is ontstaan. Ontwerpers die met muzikanten samenwerken, muzikanten die wat over een filmpje kunnen inspelen, videokunstenaars die wat voor het naburige productiebedrijfje in elkaar sleutelen.

Er zit een skateboardbedrijf. Het videokunstenaarscollectief Kijkbuiskinderen. Een volledig analoog ingerichte opnamestudio van producer Mathijn den Duijf, volgestouwd met ouderwetse taperecorders, rammelende mengpanelen en aanverwante apparatuur van soms meer dan een halve eeuw oud. Het productieduo Sonar Traffic vult de zolder met meer dan zestig analoge synthesizers en toetsenborden. En dan is er natuurlijk nog de omvangrijke studio annex repetitieruimte waar Kyteman met zijn hele dertigkoppige orkest in past.

Maar 18 juli moet dat helemaal weg zijn. Drie weken geleden plofte de brief op de mat: er is een nieuwe eigenaar. Kytopia moet plat. Langs het allereerste stukje Vecht komen woningen, nu het terrein is overgenomen door een nieuwe projectontwikkelaar. Kyteman en de kunstenaars hebben drie maanden om de boel te ontruimen. Niet geheel onverwacht, toch kwam het hard aan, bij de jonge muzikant, zijn vader Erik Benders die fungeert als zakelijk leider en alle anderen die gebruik maken van de creatieve ruimte.

Eerst wil Kyteman een paar mythes ontkrachten: ze zitten er niet antikraak, en de gebruiksovereenkomst is niet gratis. Goed, dit jaar hoefden ze geen huur te betalen, maar alleen de energierekening loopt al richting een halve ton. Daarbij zegt Kyteman zo'n beetje al het geld wat hij de afgelopen jaren met zijn platen, projecten en tours heeft verdiend in het omvangrijke gebouw te hebben geïnvesteerd.

En muziek is nog altijd geen vetpot: Kyteman, toch geen kleine naam in Nederland, zegt net boven het minimumloon over te houden. Een tour met veertig man door Duitsland loopt in de papieren. Kyteman: "Ik wil mijn muzikanten niet uitmelken, dus ik betaal ze gewoon volgens de norm. Cultureel ondernemerschap klinkt leuk. Maar dat houdt in dat je overal geld voor moet vragen. Dat gaat in tegen de creatieve vrijheid die ik op deze plek wil creëren. Zodra muziek naar geld gaat klinken vind ik het geen muziek meer."

undefined

Broedplaats

De gedwongen ontruiming is de prijs die ze moeten betalen, voor het doen waar de muzikanten zin in hebben. Dat realiseren vader en zoon Benders zich best: "Hobbels als deze horen erbij. En die moet je dan ook zo blijmoedig mogelijk nemen."

Het idee voor Kytopia kregen Colin en Erik Benders op Oerol, in de zomer van 2009. Ze fantaseerden over een grote ruimte, in een stad, waar muzikanten tot diep in de nacht herrie konden maken zonder iemand tot last te zijn. Zonder dat er financiële opbrengst van werd verwacht. Een plek voor de 'onderzoekende kant' van muziek. Want ondanks dat popmuziek tot het topsectorenbeleid hoort, ondanks dat het een miljoenenindustrie is, vond Kyteman dat een heuse 'Research & Development-afdeling voor popmuziek' ontbrak. Dat was wat hij met Kytopia voor ogen had.

Regulier huren? Onbetaalbaar, zonder winstoogmerk. Dus stapte Erik op de fiets om leegstand te zoeken in Utrecht. Daar kwamen ze vandaan. "Maar ook omdat Utrecht een creatieve stad is, maar tegelijkertijd nog relatief blanco." Anders dan in Amsterdam of Den Haag zag Kyteman in Utrecht nog ruimte om het culturele leven smoelwerk te geven.

En de afgelopen jaren is er uit zijn broedplaats ontzettend veel ontsproten. Kyteman noemt wat namen op: Bombay Show Pig. Toetsenist Niels Broos. Bink met zijn Binkbeats. Het jazztrio Kapok. Of de Gelderse zangeres Judy Blank wiens debuut een van de laatste platen zal zijn die Kytopia zal voortbrengen.

Ook buitenlandse artiesten kwamen langs, zo nam de Amerikaanse fusionband Snarky Puppy er een album op. Mocht Kytopia geen nieuw onderkomen in Utrecht vinden, zal de gemeente een dergelijke plek behoorlijk gaan missen, beaamt cultuurwethouder Frits Lintmeijer.

De gemeente Utrecht gaf Kytopia een startsubsidie, en ook nu wil Lintmeijer Kytopia graag helpen. "We willen ons neerzetten als een muziekstad. Kyteman is inmiddels een visitekaartje van Utrecht geworden." Hoe dat te behouden? "Heel plat: geld", zegt Lintmeijer. "Je moet als gemeente voor plekken zorgen waar dit soort dingen ontstaan. We kijken waar leegstand is, die met zo min mogelijk regels, vergunningen of kosten kan worden gebruikt." Klinkt allemaal aardig, culturele verrijking voor Utrecht, maar zitten deze kunstenaars niet voor een dubbeltje op A-locaties terwijl het stadshart onbetaalbaar wordt? Nee, zegt Lintmeijer. "Problematiek op de woningmarkt staat los van het ondersteunen van cultureel leven."

undefined

Tikkeltje kritisch

Ruimte is één ding, de creatievelingen moeten er ook zijn. Juist in Utrecht zijn dat er aardig wat, zegt Lintmeijer, die wijst op de vele studenten aan de HKU die zijn stad een creatieve impuls geven. Naast Kytopia ontstond in Vogelaarwijk Kanaleneiland onlangs kunstenaarscollectief Knalland. Dergelijke creatieve broeinesten helpen Utrecht vooruit, zegt Lintmeijer, die wijst op onderzoeken waaruit blijkt dat steden met een rijk cultureel leven hoger scoren op leefbaarheid en economisch gebied.

Lintmeijer ziet Kyteman en de zijnen dan ook niet graag vertrekken. Maar ondertussen hebben zich de afgelopen weken al verscheidene locaties gemeld, ook buiten de Domstad. Erik Benders: "Ik ben gisteren nog in Rotterdam geweest. Net kreeg ik twee mailtjes uit Amersfoort. Als we willen kunnen we morgen naar Meppel verhuizen." Maar een tikkeltje kritisch zijn ze wel. Niet alle ruimtes zijn even geschikt. En het liefst zouden ze een permanente oplossing willen. Ze houden hoop, maar zoiets zal binnen twee maanden niet lukken. En als Kytopia helemaal verdwijnt?

"We hebben een mooie periode gehad. We wilden iets bijdragen aan het culturele landschap. Als dat ophoudt draait de wereld wel verder." Ook zonder Kytopia.

'Hobbels als deze horen erbij. En die moet je dan ook blijmoedig nemen.'

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden