Afscheid van een bestuurlijke krachtpatser

Van een onzer verslaggeefsters NOORDELOOS - Het is haast een potsierlijk gezicht: stádswachten die het verkeer staan te regelen in Noordeloos, een doorgaans verstild dorp in de Alblasserwaard.

Maarten Willem Schakel, die daar gistermiddag werd begraven, zou er waarschijnlijk zelf ook om hebben moeten glimlachen, zegt een oude man. “Jazekers, ik heb Schakel goed gekend. Die zou hier wel de humor van hebben ingezien. We zaten samen in het verzet en woonden ons hele leven dicht bij elkaar.” Hij schudt nogmaals het hoofd over de drukte in zijn dorp. “Stádswachten, dat ik dat nog moet meemaken.”

Het duurt nog meer dan een uur voordat de rouwdienst in de kerk van de hervormde gemeente zal beginnen, maar de auto's hopen zich nu al op in de smalle hoofdstraat door het dorp. De eerste rijen kerkbanken zijn dan al gevuld. Het liefst was Schakel begraven vanuit zijn 'eigen' gereformeerde kerk in Noordeloos, waar hij zijn hele leven heeft gekerkt. Maar aangezien het kerkgebouw maar 150 zitplaatsen telt, is men uitgeweken naar de kerk van de hervormde gemeente. Daar kunnen met moeite 400 mensen in. Voor de zekerheid is een beeldverbinding tot stand gebracht met het belendende Dorpshuis, vertelt de kosteres. Rond half twee blijkt die voorzorgsmaatregel terecht genomen.

Massaal neemt de Alblasserwaard afscheid van haar 'zoon', haar 'onderkoning', haar 'bestuurlijke krachtpatser', om maar een paar van de eretitels te noemen die Schakel heeft verworven in de veertig jaar dat hij burgemeester was van drie dorpen van zijn geliefde Alblasserwaard: Noordeloos, Hoornaar en Hoogblokland. Niet alleen de Alblasserwaard zal Schakel missen. Ook nationaal is de dood van Schakel, die de geschiedenis zal ingaan als één van de beste redenaars in de Tweede Kamer van na de oorlog, een verlies. “We verliezen in hem een historisch figuur”, memoreert één van de vele sprekers tijdens de kerkdienst, die wordt bijgewoond door een aantal oud-politici, onder wie Dries van Agt, Hans Wiegel, Barend Biesheuvel, Hannie van Leeuwen, Henk Koning en Hans de Boer.

Schakels streekgenoot, vriend en partijgenoot Willem Aantjes is al heel vroeg de kerk binnengewandeld om aan te schuiven in het blok voor de 'speciaal genodigden', onder wie oud-verzetsstrijders (die elkaar verheugd wijzen op de bloemenkrans die prins Bernhard heeft gestuurd) en vertegenwoordigers van de vele bestuurlijke organen waarin Schakel tijdens zijn leven zitting heeft gehad.

Zijn enorme maatschappelijke betrokkenheid en inzet vloeiden rechtstreeks voort uit de Tweede Wereldoorlog, toen de anti-revolutionair-in-hart-en-nieren betrokken was bij allerlei vormen van verzet tegen de Duitsers. Drie keer keek Maarten Schakel de dood in de ogen. Negen dagen voor de bevrijding ontsnapte hij letterlijk op de valreep aan het executiepeloton. “Blijkbaar vond de grote baas daarboven dat ik nog moest blijven”, motiveerde hij later tegenover zijn kinderen zijn keuze voor zoveel maatschappelijke functies. “Ach, ik heb nog een karweitje te doen voor Hem hierboven”, bagatelliseerde hij de onuitputtelijke energie en gedrevenheid waarmee hij de functie van burgemeester en Tweede-Kamerlid combineerde. Voor zijn gezin bleef daardoor dikwijls weinig tijd over. “Mijn kinderen zorgen voor de vuile was, mijn vrouw Anna voor de schone was en ik voor de slappe was”, schetste hij ooit de rolverdeling in huize Schakel. Aan de andere kant hebben zijn kinderen ook veel aan hem te danken, memoreerde zijn zoon Dingeman. Zijn beslissing om zijn hele leven burgemeester te blijven in de Alblasserwaard, werd niet alleen ingegeven door zijn liefde voor deze streek. “Hij deed dat ook om zijn kinderen in staat te stellen een vriendenkring op te bouwen en hier te wortelen.”

Hoewel Schakel naar de buitenwereld toe de indruk wekte zijn oorlogservaringen te hebben verwerkt, was het thema oorlog en dood thuis in het gezin heel lang moeilijk bespreekbaar, vertelde zijn zoon. “We hoorden het van derden of van ma. Pas veel later is de oorlog voorzichtig bespreekbaar geworden.”

Voorganger in de dienst was ds. Hans Bouma, die van 1982 tot 1986 gereformeerd predikant was in Noordeloos, maar Schakel pas nadien goed heeft leren kennen uit hoofde van zijn nieuwe functie bij uitgeverij Kok. “Ik heb drie prachtige boeken van Maarten Schakel mogen uitgeven. Ik zie nog zijn handschrift voor me, want manuscripten waren bij Schakel écht manuscripten. In zijn handschrift zag je zijn gedrevenheid.”

Het thema van Bouma's preek was Geplant in het Huis des Heren (Psalm 92:14). “Schakel was een boom van een man, die geworteld was in zijn familie, in de Alblasserwaard, in tradities en in de trouw van God.”

Voorafgegaan door een erewacht van het Verzet 1940-1945 Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, dragen de vier zonen en twee schoonzonen van Maarten Willem Schakel de kist na ruim tweeëneenhalf uur de kerk uit naar de begraafplaats. De aanwezigen zingen Mijn schild ende betrouwen zijt Gij, o God, mijn Heer. De oude verzetsvriend van Schakel staat dan al buiten, wrijvend in zijn ogen. “Ik ben d'r wat eerder uitgegaan, want ik moest nodig plassen. Maar zo kan ik m'n makker ook beter voorbij zien komen, voor de allerlaatste keer.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden