Afscheid met een gift/Groningse hoogleraar Beintema begaan met lot van derde wereld

GRONINGEN - Het cadeau dat hij bij zijn afscheid na een loopbaan van veertig jaar als hoogleraar biochemie aan de Rijksuniversiteit Groningen vraagt, typeert de wetenschapper en de mens Jaap Beintema.

Geen cruisereis, geen vakantie op een Zuidzee-eiland, geen nieuwe computer vraagt hij, om enkele voor de hand liggende mogelijkheden te noemen, maar giften voor een project in Bangladesh om kinderen met diarree in plattelandsgebieden voor levensbedreigende uitdroging te behoeden. Dit oral therapy project gaat uit van de partnerorganisatie Brac van de Novib. Diarree is een van de belangrijkste doodsoorzaken van jonge kinderen in de tropen. Beintema had zelf bijna een kind verloren, toen hij als jong net gepromoveerd biochemicus in 1967 aan de provinciale Padjadjaran-universiteit van Bandung in Indonesië ging doceren. Dochter Nienke kreeg amper twee weken na aankomst van het gezin ernstige diarree. Als er geen ziekenhuis in de buurt was geweest waar zij 's nachts in vliegende haast naar toe kon worden gebracht, had zij het er niet levend afgebracht.

De paar jaar dat Beintema in Bandung heeft gewerkt, hebben een belangrijke invloed op zijn leven gehad. Na zijn terugkeer naar Nederland in 1969 heeft hij de banden met zijn ex-studenten en collega's altijd aangehouden.

Over de wijze waarop de wetenschapsbeoefening in derde-wereldlanden als Indonesië, waar de ontwikkeling ondanks de recente terugslag al redelijk op gang is gekomen, het beste kan worden bevorderd, heeft Beintema overigens geprononceerde ideeën. Hij is verklaard tegenstander van het naar het westen halen van veelbelovende wetenschappers, die dan hier hun onderzoek verrichten en promoveren. “Zij moeten aan hun eigen universiteit doctor worden”, vindt hij. “Dat voorkomt de brain drain, het wegtrekken van getalenteerde wetenschappers naar het rijke Westen, dat rampzalige gevolgen heeft voor veel van die landen, verhoogt het zelfrespect daar en verhoogt het niveau van de wetenschapsbeoefening.”

Om die reden heeft hij voor zijn promovendi uit Indonesië een 'sandwichformule' bedacht. Telkens kwamen zij voor een periode van drie maanden, de maximale termijn dat ze als toerist in Nederland mochten verblijven, naar Groningen, beschreven vervolgens het hier door hen verrichte onderzoek in een wetenschappelijk artikel, dat daarna mede door Beintema's bemiddeling in een internationaal tijdschrift werd gepubliceerd. Het proefschrift waarop zij uiteindelijk in hun eigen land promoveerden, bestond dan uit de bundeling van de zo tot stand gekomen artikelen.

Het was daarbij typerend voor de beminnelijke, maar ook eigenzinnige Jaap Beintema, dat hij voor de bekostiging van het verblijf van de Indonesiërs in Groningen geen beroep deed op fondsen van Ontwikkelingssamenwerking, maar zelf het geld bij elkaar sappelde uit verschillende potjes en het tekort desnoods uit eigen zak bijlegde. Want van de bureaucratie van de 'officiële' ontwikkelingssamenwerking moet hij niet veel hebben. Zo zal hij morgen in zijn afscheidscollege in een terzijde vertellen over de analist Djuharia in Bandung. Door diens goede zorgen functioneert de in 1968 met Nederlands ontwikkelingsgeld aangeschafte centrifuge voor onderzoek naar rubberlatex nog steeds voorbeeldig. Beintema vond een paar jaar geleden dat de analist daarvoor een onderscheiding verdiende en schreef daartoe een brief aan het ministerie van ontwikkelingssamenwerking in Den Haag. “Uiteraard heb ik nooit antwoord op deze brief ontvangen”, vermeldt hij droog.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden