Afschaffing hoger beroep asielzoekers is onterecht

Thomas Spijkerboer is onderzoeker aan de Katholieke Universiteit Nijmegen

Die wet haalt vreselijk veel overhoop, maar in dit verband zijn twee onderdelen belangrijk. Ten eerste wordt het hoger beroep in vreemdelingenzaken afgeschaft. Tot nu toe konden vreemdelingen doorprocederen tot aan de Hoge Raad en de Raad van State, maar vanaf 1 januari gaan de rechtbanken als eerste en hoogste rechter over deze zaken oordelen.

Ten tweede wordt er een nieuwe gedoog-status voor asielzoekers ingevoerd. Hoewel maar een paar procent van alle asielzoekers formeel als vluchteling pleegt te worden erkend, mogen ongeveer de helft van alle asielzoekers in Nederland blijven omdat zij uit bijvoorbeeld voormalig Joegoslavie komen, of uit Somalie. In de nieuwe wet is bepaald dat die mensen een gedoogstatus krijgen. Op basis van die gedoogstatus worden asielzoekers er in de praktijk toe gedwongen enige jaren te vullen met pitrieten. Omdat zij bijvoorbeeld graag aan het werk willen, procederen zij nu door voor een status die het wel mogelijk maakt te werken. De bedoeling van de wet is dat deze mensen niet meer verder kunnen procederen. Hebben die plots zo protesteerderige rechters soms bezwaren tegen het wetsvoorstel?

Die hebben ze ook. De Haagse rechters lieten afgelopen donderdag weten dat ze het “geen sublieme regeling” vinden. Een understatement, mogen we aannemen. De afschaffing van het hoger beroep voor vreemdelingen is in ieder geval in een aantal gevallen in strijd met het internationale recht. Bovendien: als de rechtbanken het op bepaalde punten onderling oneens zijn, hoe voorkom je dan dat de ene rechter A zegt en de andere B? Er is per slot van rekening geen hogere rechter meer die de doorslag kan geven.

Belangrijker nog is dat de wet uit technisch oogpunt een wangedrocht is. Het klinkt wat nuffig, maar: een beetje jurist die precies dezelfde wet had moeten maken had het beter gedaan. De wet heeft een hoog poetisch gehalte. Niet alleen is Eddy de Perrons titel Het land van herkomst tot wettekst verheven, ook is de wet raadselachtig, tegenstrijdig en lacuneus. Al te vaak staat er, met Nijhof, niet wat er staat. Wat moet een rechter bijvoorbeeld als een bepaald criterium vijf keer in de wet voorkomt, maar alle keren in totaal andere bewoordingen? De echte problemen zitten hem vooral in de gedoogden. Dat zijn vrij grote aantallen mensen, op dit moment vooral ex-Joegoslaven. Europa heeft de zaak daar verschrikkelijk uit de hand laten lopen, en de slachtoffers proberen nu het vege lijf te redden.

De nieuwe wet maakt het voor hen niet onmogelijk om door te procederen als zij hun pitriet-status eenmaal hebben. Bovendien hebben zij ook alle aanleiding om door te procederen, omdat de gedoog-status hen zo weinig biedt. Dus blijven zij procederen. En dus kunnen we nu al op onze vingers uittellen dat de rechters het niet aankunnen. De rechters zouden blijk geven van onvoldoende verantwoordelijkheidsbesef als zij daarvoor niet nu al vast waarschuwden.

Kan het beter? Zeker. Het rare is namelijk dat het voor de Nederlandse overheid nogal duur is om mensen te gedogen. Als men gedoogden het recht geeft om zelf hun weg in de samenleving te zoeken dan kan de overheid zijn handen aftrekken van in ieder geval een deel van de gedoogden. Die zorgen dan voor zichzelf. Als gedoogden niet meer gedwongen worden tot verblijf in peperdure opvang-faciliteiten, hebben zij veel minder redenen om door te procederen. Zij procederen immers meestal voor het recht om voor zichzelf te mogen zorgen. Op die manier kan je heel wat procedures bij de rechtbank simpelweg voorkomen.

De wetgever die dit wrakke wetsontwerp het levenslicht heeft doen zien, doet er dus verstandig aan te luisteren naar de mopperende rechters - ook al is het strikt genomen niet des rechters om te mopperen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden