Afrika wil nu vooral meer eenheid

Grenzen | Waar Europa uit elkaar drijft, wil Afrika eenheid. Onder andere met één paspoort en meer visumvrij reizen.

Via Casablanca is Akinyinka Akinyoade gisteren vanuit Amsterdam in de Ghanese hoofdstad Accra aangekomen met Royal Air Maroc. En het beviel hem prima; goedkoop en snel. "Dat is de werkelijke reden dat Marokko bij de Afrikaanse Unie wil", zegt de Nigeriaanse onderzoeker van het Afrika Studie Centrum (ASC) in Leiden relativerend.

Marokko stapte in 1984 uit de voorloper van de AU, de Organisatie van Afrikaanse Eenheid, vanwege het lidmaatschap en dus de erkenning van de Arabische Democratische Republiek Sahara (ADRS) dat voor onafhankelijkheid van Marokko strijdt. Het nieuws dat Marokko heeft aangegeven zich, als enige niet-lidstaat van de 54 landen, weer bij de AU te willen voegen is hier en daar uitgelegd als een heropleving van het Pan-Afrikanisme; sterke eenheid en solidariteit tussen alle volkeren van Afrikaanse afkomst. Doel: sociale, politieke en economische vooruitgang.

Dat laatste is volgens Akinyoade voor Marokko het belangrijkste motief om zich weer aan te sluiten bij de AU. "Marokko begint ook een hub te worden voor reizen naar en door Afrika. Na het instorten van Libië in 2011 en daarmee de succesvolle Libische luchtvaartmaatschappij Afriqiyah, een staatsbedrijf, heeft Royal Air Maroc de plek ingenomen. Dus heeft het extra veel belang bij goede betrekkingen met de andere Afrikaanse landen. Het is puur pragmatisme."

Maar er is ontegenzeggelijk iets aan de hand, in ieder geval in diplomatiek Afrika. In tegenstelling tot een steeds verdeelder Europa, zien de Afrikaanse leiders belang in meer integratie. Tijdens de AU-top in de Rwandese hoofdstad Kigali begin deze week lag de nadruk op meer eenheid en samenwerking op politiek, militair en economisch terrein. Een plan dat tot Agenda 2063 is gedoopt en Afrika's positie in de wereld moet versterken.

Om dat te concreet te maken werd het eerste 'Afrikaanse paspoort' gepresenteerd. Met dit elektronische document moeten burgers zich vanaf 2020 vrij door heel Afrika kunnen bewegen.

In 55 procent van de landen moeten Afrikanen nu eerst een visum aanvragen. Buitenstaanders hebben het makkelijker: voor Amerikanen geldt in 45 procent van de Afrikaanse landen een visumplicht. In de rest van de landen kunnen ze bij aankomst op het vliegveld een visum krijgen of is er geen visumplicht.

Volgens de Afrikaanse Ontwikkelingsbank is de visumplicht dé oorzaak dat de handel tussen Afrikaanse landen zo gering is. Slechts 11 procent van de Afrikaanse landen drijft handel met elkaar in tegenstelling tot 40 procent van de Aziatische landen en 70 procent van de Europese landen.

ASC-onderzoeker Akinyoade heeft nog veel vragen over het nieuwe reisdocument, aangezien het alleen nog beschikbaar is voor staatshoofden en diplomaten. "Wanneer is het voor burgers verkrijgbaar? Maakt het mijn West-Afrikaanse paspoort, een regio waar vrij reizen wel bestaat tussen de zestien landen, overbodig? En worden de visumeisen in de verschillende landen tegelijk aangepakt? Daarbij is een paspoort vooral belangrijk voor mensen die vliegen, de elite dus. De meeste Afrikanen reizen over land."

Vliegen tussen Afrikaanse landen is onbetaalbaar voor de gemiddelde Afrikaan en zelfs naar westerse begrippen duur, weet ook de Ghanees-Nederlandse financieel journalist Alberta Opoku. "Je vliegt goedkoper naar Europa dan naar een ander Afrikaans land. Om dat te veranderen moeten er investeringen komen van buiten."

Opoku maakt vergelijkingen met de Marshallhulp die Europa na de Tweede Wereldoorlog kreeg. Ook zal het Westen volgens haar een totaal andere economische relatie moeten aangaan met Afrika door ongelijkheid op te heffen. "EU-afspraken dat landen als Ghana en Ivoorkust wél rauwe cacaobonen mogen uitvoeren maar geen chocola, moeten worden herzien. Maar daar heb ik een hard hoofd in; het Westen zal niet graag een eigen concurrent creëren."

Toch ziet Opoku een symbolische waarde in de eenheid die de AU probeert uit te stralen. "Zeker nu een Afrikaans bewustzijn onder vooral jongeren zowel op als buiten het continent opspeelt. Dat Ghana, dat de onafhankelijkheidsstrijd binnen Afrika en het Pan-Afrikanisme eind jaren vijftig aanvoerde, heeft aangekondigd de visumplicht voor alle Afrikanen te laten vallen is tekenend. Het grote verschil tussen de AU en de EU is dat de EU een politiek project is dat via economische middelen wordt bewerkstelligd. Bij de AU begint economie langzaam een rol te spelen door afspraken over belastingen innen en contributies te vragen van lidstaten. Ik zie een begin van verandering."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden