Afrika's koloniale munt ligt onder vuur, letterlijk

Kemi Semba steekt in de Senegalese hoofdstad Dakar een CFA-biljet in brand.Beeld Kemi Seba lors d'un rassemblement, le 19 août à Dakar. © Clément Tardif pour J.A.

Een activist doet het debat over dekolonisatie oplaaien door een 'koloniaal' bankbiljet te verbranden.

Net zoals in andere delen van de wereld is ook in Franstalig Afrika de weerstand tegen verschillende koloniale erfenissen onder een nieuwe generatie groeiende. Dat snapt de pan-Afrikaanse Beninees-Franse activist Kemi Semba goed. Toen hij deze week in de Senegalese hoofstad Dakar was, verbrandde hij voor het oog van de camera één van de meest alledaagse symbolen van die erfenis: een CFA-bankbiljet.

De Franc de la Communauté Françaises d'Afrique (frank van de Franstalige gemeenschap van Afrika), wordt in vijftien West- en Centraal-Afrikaanse landen gehanteerd en is gekoppeld aan de euro, voorheen aan de franc. Semba, die bij zijn actie werd toegejuicht door een menigte jongeren, werd er door de centrale bank van West-Afrika van beschuldigd hun eigendom te vernietigen en is gearresteerd. Hij had vijf jaar cel kunnen krijgen, maar een Senegalese rechter liet hem vanwege een vormfout gaan.

Maar de discussie over afschaffing van de CFA is nog lang niet voorbij. Want behalve Semba's publieke acties, waren er begin dit jaar gecoördineerde en gelijktijdige demonstraties in de straten van Abidjan, Dakar, Brussel, Londen en Parijs om het einde van de CFA te eisen.

Gemakkelijke import 

De munt, die een West-Afrikaanse en Centraal-Afrikaanse versie kent, werd in 1945 in het leven geroepen. Het voornaamste doel was gemakkelijke import vanuit de koloniën naar Frankrijk. Destijds was de waarde van 1 CFA 1,7 Franse frank. Nu is 1 CFA nog maar 0,00152 euro waard.

Voor de dekolonisatie werd de CFA beschouwd als bescherming tegen inflatie en instabiliteit, nu zijn veel economen het erover eens dat de munt ondanks scherpe devaluatie te duur is voor de export. Boeren in de CFA-landen kunnen niet concurreren met de prijzen voor ruwe grondstoffen uit bijvoorbeeld Azië en Zuid-Amerika.

Daarbij worden deze landen gedwongen de helft van hun buitenlandse valuta bij de Franse centrale bank te stallen, wat Frankrijk te veel invloed geeft in Afrika en de Afrikaanse landen te weinig zeggenschap over hun monetair beleid. Ook zijn de West- en Centraal-Afrikaanse versies van de CFA niet vrij inwisselbaar, wat regionale samenwerking hindert.

Aanslagen of staatsgrepen 

De kritiek rond de CFA richt zich niet alleen op Frankrijk, maar ook op Afrikaanse leiders. Jongerenbewegingen die in Senegal en Burkina Faso de afgelopen jaren lang regeerders met grootschalige demonstraties van hun troon wisten te wippen, hebben afschaffing van de CFA steeds tevergeefs centraal gesteld in hun eisenpakket. Maar in het verleden zijn die pogingen meteen afgestraft. De eerste leiders van onafhankelijk geworden Afrikaanse landen die zich uit de CFA probeerden terug te trekken, kregen te maken met aanslagen of staatsgrepen.

Beeld Trouw

Het CFA-debat valt samen met de heropleving van de kritiek op een andere financiële halsband: de 'koloniale belasting' die Afrikaanse ex-koloniën aan Frankrijk betalen voor de vooronderstelde 'voordelen van de kolonisatie' zoals infrastructuur. Aan deze afspraak van rond de jaren zestig, die een uitruil was voor een vredige dekolonisatie, zijn veertien Afrikaanse landen nu nog altijd gebonden. Het precieze totaalbedrag van deze belasting is onduidelijk, maar het zou de hulpgelden aan Afrikaanse landen vele malen overstijgen.

Vanuit Parijs is er een veelbetekenende stilte over de CFA-discussie. Macron, die onlangs geen goede sier maakte, toen hij tijdens de G20 in Hamburg zei dat Afrika 'vooral een beschavingsprobleem' heeft, had al eens laten weten dat Afrikaanse landen zelf moeten beslissen of ze uit de CFA willen stappen.

Kemi Seba, controversieel pan-Afrikanist

Stellio Gilles Robert Capo Chichi, beter bekend als Kemi Seba, is een 35-jarige Frans-Beninese schrijver, politiek analist, activist en pan-Afrikanist. Het invloedrijke nieuwsblad Jeune Afrique noemde hem 'de Franse Farrakhan', naar de leider van de Afro-Amerikaanse beweging Nation of Islam.

Seba sloot zich als tiener ook aan bij die beweging, die in de jaren zestig Malcolm X als boegbeeld had. Na een reis naar Egypte werd hij meer beïnvloed door het kemitisme. Door deze oud-Egyptische religie veranderde hij zijn naam naar Kemi Seba (een vrije Franse vertaling van 'zwarte ster' in het oud- Egyptisch). Na eerst lid te zijn geweest van de Amerikaanse Kemitische partij, richtte hij in Parijs de afgeleide zwarte, politieke beweging Tribu KA op.

Deze beweging werd beschuldigd van anti-semitisme en door voormalig president Chirac ontbonden. Seba, die zijn beweging omdoopte tot 'Generation Kemi Semba', werd ook daarna nog geregeld gearresteerd en vluchtte naar Senegal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden