’Afrika is zoveel meer dan cholera’

Femke van Zeijl (1971), freelance journalist.

’Met Afrika heb ik een innige band, zowel professioneel als persoonlijk. Aan het eerste bezoek aan dat continent acht jaar geleden hield ik als journalist meteen de gedachte over dat er nog zoveel verhalen zijn die niet in Nederland zijn verteld. Wat Nederlanders te lezen krijgen geeft vooral het obligate beeld weer van frauduleuze verkiezingen, uitbraken van cholera en benden die gewelddadig huis houden.

Dat is Afrika óók, natuurlijk, maar daarnaast is er nog zoveel meer. Het valt me op dat je in Afrika zelden economie- of moderedacteuren tegenkomt.

Altijd als ik uit Afrika terugkom vragen mensen mij of ik op safari ben geweest. Meestal kom ik echter de stad niet uit, net als de meeste Afrikaanse stedelingen. De doorsnee Afrikaan ziet in zijn hele leven net zo weinig leeuwen in het wild als de gemiddelde Nederlander.

Afrika is veel meer verstedelijkt dan we in het Westen denken. Over een paar jaar – met statistieken ben ik terughoudend want die kloppen in veel landen niet – leven er meer Afrikanen in de stad dan op het platteland. In dat opzicht staan zij veel dichter bij de westerling dan wij denken.

Maar ook op persoonlijk gebied trekt Afrika me aan. Mijn ouders waren dansdocenten en bij ons thuis werd altijd gedanst. In Maputo ging op een terrasje een keer een radiootje aan en meteen begonnen mensen te swingen. In Nederland zou in dat geval iedereen stijf op zijn barkruk blijven zitten. Het was een soort thuiskomen.

Ik heb langere tijd in de stad gewoond onder de Afrikanen. Dan zit je dichter op de bewoners en pik je andere verhalen op. Je wordt bij voorbeeld geconfronteerd met het feit hoe allesbepalend malaria is, omdat je ziet hoezeer mensen om je heen ziek en en slap zijn. Dat is voor hen zo gewoon, dat praten ze niet eens meer over. Als mensen aan je wennen, praten ze anders over een onderwerp zoals seks.

Afrikanen hebben er zo hun buik van vol dat elk gesprek over dat onderwerp uitdraait op aids.

Ik heb het boek geschreven vanuit zes steden die bij elkaar min of meer een dwarsdoorsnede geven van het continent. Hét Afrika bestaat niet, daar is het te groot en te verschillend voor.

Ik heb gekeken naar de ligging: aan de oceaan of juist in de binnenlanden. Ik koos bewust landen met verschillende koloniale achtergronden. Maar ik heb ook gekozen voor kleinere plaatsjes, want juist die blijken heel snel te groeien.

Ik heb met dit boek niet echt een boodschap. Ik heb willen waarnemen hoe het Afrikaanse leven nu vorm krijgt. Er groeit een grote generatie op die niet in een dorp met alle tradities is geboren. Maar de tradities blijven wel, in aangepaste vorm.

In Oeganda is het de taak van de tante, de ssenga, om meisjes seksuele voorlichting te geven en niet die van de moeder. De families zijn door de urbanisering uiteengeslagen en die ssenga kun je nu huren. Je belt op en dan komt zo’n vrouw met haar ruisjurk op bezoek en je kunt haar alles vragen, bij wijze van spreken doet zij de standjes voor, hoe je het beste kunt liggen.

Mijn conclusie is dat Afrika veel sneller verandert dan we in het Westen denken. Acht jaar geleden kreeg ik nog te horen dat ik potloden moest meenemen om aan kinderen uit te delen. Tegenwoordig neem ik usb-sticks mee. Ik krijg elke dag sms’jes en e-mails van studenten die ik heb leren kennen. Wat vooral opvalt is dat zij een heel open blik op de wereld hebben en dat ’het oude continent’ Europa daarbij niet centraal staat. Zij richten zich veel meer op China en Brazilië. Dat zij deel uitmaken van een Global Village hoef je daar niet meer uit te leggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden