Review

Afrika in je bloed

,,Als je blank bent, moet je boeten'', zegt boer Herman. Weggejaagde blanke boeren uit Zimbabwe, daar gaat de tweedelige documentaire 'Blanke angst' over.

De documentaire laat het verhaal zien van Nederlandse boerengezinnen die op de vlucht slaan voor plunderende Zimbabwaanse landbezetters. De film is over een periode van drie jaar gedraaid en laat prachtige Afrikaanse landschappen zien. Maar ook schokkende beelden van geplunderde huiskamers en vluchtende blanken, zoals een vrouw die vlucht voor een menigte Zimbabwanen.

De film toont schrijnende verhalen van blanke boeren die ondanks hun liefde voor het land moeten vertrekken. Een man is zelfs 'gevlucht' naar New York. De import-Newyorker -ooit een trotse, onafhankelijke boer- werkt nu in een broodfabriek. ,,Afrika krijg je nooit uit je bloed'', zegt hij. Dat vindt ook de Nederlandse Veerle, vrouw van boer Coen. ,,Afrika gaat direct in je bloed zitten.'' Veerle kreeg na haar terugkomst in Nederland een depressie.

Meer dan 200000 blanke boeren verlieten Zimbabwe toen dit land zich vijfentwintig jaar geleden van het Britse koloniale juk ontdeed. Boer Clive vluchtte niet en trotseert sinds drie jaar de lynchpartijen, plunderingen en landonteigeningen. Clive is een van de boeren die gehoor gaven aan president Mugabe die bij de onafhankelijkheid opriep tot verzoening. De weigering te vertrekken komt hem duur te staan. Hij laat zelfopgenomen beelden zien van zijn huis, een paar uur nadat de plunderaars al zijn meubels en waardevolle spullen hebben meegenomen, kapotgeslagen of op het gazon hebben gezet.

De film is aangrijpend, omdat het thema menselijke angst is. Jammer genoeg komt de grote waarom-vraag niet aan de orde, ook niet in het tweede deel. Als de kijker indrukwekkende beelden van zingende, schreeuwende zwarte Zimbabwanen ('we willen geen blanken meer' en 'we verdragen ze niet langer') ziet, dringt de vraag zich op: waarom haten de zwarten de blanken zo? En is er omgekeerd ook haat? En waarom manifesteren de haat en agressie zich juist nu?

De documentaire geeft ook geen inzicht in de extreme ommezwaai van de Zimbabwaanse president Mugabe. Na de onafhankelijkheid van Rhodesië, vijfentwintig jaar geleden, wilde hij een regenboognatie vormen. Mugabe riep op tot verzoening. In 'Blanke angst', en daarvoor al via andere nieuwsbronnen, verneemt de kijker dat de president de haat tussen blank en zwart nog verder op de spits drijft. Waarom zint Mugabe pas vijfentwintig jaar ná de apartheid op wraak? Ongetwijfeld zijn hier allerlei theorieën op losgelaten toen de situatie in Zimbabwe in het nieuws was. Het is al een tijdje stil rondom de kwestie en het was mooi geweest als de maker de context van het conflict nader zou uitleggen.

Om de 'agressieve' Zimbabwaan kan de kijker niet heen. De documentaire begint met Morgan, een landbezetter die zweert de wapens op te pakken om de blanken van het land van zijn grootouders te verdrijven. Meteen daarna volgt blanke boer Clive die 'er niets aan kan doen dat hij blank is'. Zo is het wel erg gemakkelijk sympathie te hebben voor Clive en zijn lotgenoten. Het gaat te veel ten koste van het imago van de zwarte Zimbabwaan, die strijdt voor een beter bestaan. Een ander gemis is dat 'het andere geluid' niet of nauwelijks aan bod komt. Niet alle Zimbabwanen zijn voorstander van de landjepikpraktijken van hun landgenoten. De maker toont wel één kort interviewtje met een zwarte landarbeider die het niet eens is met de landonteigeneningen (en niet alleen uit economische motieven). Vast en zeker zullen meer Zimbabwanen er een genuanceerd standpunt op na houden. Maar die horen we niet. We horen vooral de verhalen van de blanke boerengezinnen. Jammer dat maker Rob Hof in deel 2 van 'Blanke angst' de volumeknop van het andere geluid niet wat open draait.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden