Afrika booming? Zo ver is het nog lang niet

Steeds meer Afrikanen kunnen zich een dure Porsche verorloven, maar dat zegt weinig over de economische ontwikkeling van een land.Beeld reuters

Afrika als het nieuwe economische powerhouse. Als je de recente groeicijfers en diverse verhalen in de media moet geloven is het continent 'booming'. Time Magazine en The Economist pakten onlangs fors uit met verhalen over de onstuitbare Afrikaanse groei. Maar die conclusie is veel te voorbarig, reageren critici.

Volgens Time en The Economist is Afrika een continent dat spoedig vergelijkbaar is met de Aziatische economische tijgers. Met prachtige cijfers werd die stelling onderbouwd. Een snelle groei van het aantal mobieltjes en van het aantal miljonairs; een groeiende banken- en toeristensector en nieuw ontdekte olie- en gasvoorraden. 'Toch slaan beide publicaties in hun analyse van de Afrikaanse ontwikkelingsperspectieven de plank mis', zegt Rick Rowden in het blad Foreign Policy.

De voormalige adviseur van de United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD) concludeert zelfs dat 'de redenen dat ze ernaast zitten boekdelen spreekt over de problematische manier waarop in dit tijdperk van globalisering naar nationale economische ontwikkeling wordt gekeken.' De nadruk ligt namelijk te veel op de groei van het Bruto Nationaal Product en de toename van het handelsvolume, zegt Rowden. 'Maar meer groei en handel zijn niet hetzelfde als ontwikkeling.'

Zo kan Afrika indrukwekkende prestaties laten zien over de groei van het Bruto Nationaal Product (BNP). Maar het BNP is een soort Haarlemmerolie waarmee je enorm kunt manipuleren. 'Met een beetje goede wil kun je zelfs de samenhang tussen whiskyconsumptie en conflicten aantonen', schrijft de Afrika-correspondent van The Financial Times, Adam Green. 'Het BNP is een twijfelachtige maatstaf voor de globale ontwikkeling van een land', stelt hij. 'Angola, Tsjaad en Congo kunnen prima BNP-cijfers overleggen, maar nog steeds zijn het landen waar het erg lastig is om zaken te doen.'

Het vaststellen van het BNP is een getallenspel. Dat laat Afrikadeskundige aan de Simon Fraser University Morten Jerven zien aan de hand van de groeicijfers van Ghana. In 2010 verhoogde het Ghanese statistische bureau de BNP-schattingen in één klap met 60 procent. 'Hoe kon een land dat op de ene dag als één van de armste in de wereld geldt, zichzelf ineens terugvinden bij aspirant-middeninkomenslanden?'

Wie echt zicht wil krijgen op de ontwikkeling van Afrika, moet kijken naar de industrialisatie, schrijft Rowden. Hij stelt dat economieën zich moeten losmaken van landbouw en winningindustrieën als mijnbouw, houtkap en visserij en de overstap moeten maken naar de productie van arbeidsintensieve goederen.

Ook de Verenigde Naties zien de productie van arbeidsintensieve goederen als een belangrijke opstap naar industrialisatie. Maar juist daarin raakt Afrika steeds verder achterop, concluderen de VN-organisaties UNIDO en UNCTAD in 2011.

UNIDO en UNCTAD becijferden dat Afrika slechts 1,1 procent van de totale wereldproductie voor haar rekening neemt. Een marginaal getal dat in 2000 net iets hoger lag; 1,2 procent. Azië, het voorbeeld waarmee Afrika zo vaak wordt vergeleken, steeg tussen 2000 en 2008 van 13 naar 25 procent.

Naast de productie van arbeidsintensieve goederen noemt Rowden nog een cruciale indicator voor industrialisering; de zogeheten toegevoegde waarde. Deze stijgt naarmate de bewerking van een product of grondstof toeneemt. Wie van ijzererts alleen staal maakt, creëert weinig toegevoegde waarde. Worden van dat staal ook containers, fietsen of karren gemaakt, dan stijgt die waarde. De cijfers van UNIDO en UNCTAD laten zien dat Afrika te veel afhankelijk blijft van de export van producten die weinig 'toegevoegde waarde' opleveren, zoals thee, koffie en tabak.

Zoals in de grafiek hieronder is te zien, daalde de toegevoegde in de periode 2000 - 2008 van 12,8 naar 10,5 procent. De piek lag in 1990 op 15,3 procent.

Ook de Afrikaanse ontwikkelingsbank is een stuk sceptischer over de ontwikkeling van dit continent. In een recent rapport schrijft het dat de Afrikaanse groei 'de neiging heeft zich te concentreren rond een beperkt aantal goederen en de winningindustrieën. Deze sectoren genereren niet de werkgelegenheid die de meerderheid van de bevolking de kans geeft om te delen in de baten. Dat staat in schril contrast met de Aziatische situatie waar de groei van de arbeidsintensieve productie miljoenen mensen uit de armoede heeft geholpen.'
Afrika heeft nog een lange weg te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden