Africa first! Jonge Senegalezen verzetten zich tegen Frans neokolonialisme

Rapper Karim Xrum Xax. ‘We zijn economisch ingepakt door bleu-blanc-rouge.’ Beeld foto marnel breure

Senegal viert vandaag zestig jaar onafhankelijkheid van Frankrijk. Maar volgens jonge intellectuelen en activisten heeft de voormalige kolonisator het land nog altijd in de houdgreep.

“We zijn economisch ingepakt door bleu-blanc-rouge!” Voor Karim Xrum Xax (39) is het de belangrijkste tekst uit zijn nieuwe rapnummer tegen Frans neokolonialisme. De Senegalese hiphopper is bezig met opnamen voor de bijbehorende videoclip en heeft zich, een Senegalees vlaggetje in de ene hand en de Franse driekleur in de andere, in een woonwijk in Dakar geposteerd.

Halverwege het nummer, gezongen in het Wolof (de taal van de grootste etnische groep in Senegal), laat hij de Franse vlag met een wegwerpgebaar in het zand van de ongeplaveide straat vallen. Op de achtergrond beelden vrienden een anti-Frankrijk-demonstratie uit.

Xrum Xax maakt deel uit van een collectief van jonge activisten dat zich opmaakt voor de Senegalese onafhankelijkheidsdag op 4 april. Kort voor de nationale feestdag heeft het de campagne ‘France Dégage’ gelanceerd: ‘Frankrijk rot op!’ Voor hen is 4 april geen feest (fête) maar een fiasco (défaite).

Armste ter wereld

“De Senegalese onafhankelijkheid is een leugen”, zegt coördinator Ousmane Wade (28) in het pand waar France Dégage kantoor houdt. Aan de wanden hangen spandoeken met slogans en portretten van Afrikaanse helden als Nelson Mandela en Thomas Sankara. Student bedrijfskunde Wade: “Frankrijk maakt zich op allerlei manieren schuldig aan neokolonialisme.”

Franse bedrijven zijn niet alleen eigenaar van de nationale telefoonmaatschappij Sonatel, ze beheren ook de Senegalese tolwegen en hebben aanzienlijke belangen in de haven van Dakar. Daarnaast is oliemaatschappij Total een belangrijke speler, zijn supermarktketens als Auchan en Carrefour met een opmars bezig en is de cementindustrie in Franse handen.

Volgens de Senegalese werkgeversorganisatie CNP drijft maar liefst een kwart van de Senegalese economie op ongeveer 250 Franse bedrijven. Daar komt bij dat de voormalige kolonisator, die nog altijd een militaire basis in Senegal heeft, ook de munteenheid CFA controleert. Wade: “De veertien Afrikaanse landen die de CFA gebruiken, behoren tot de armste ter wereld. Het wordt tijd om de Afrikaanse belangen voorop te stellen. Africa first!”

De beweging achter France Dégage laat zich inspireren door het pan-Afrikaanse ideaal, dat een tegenwicht wil bieden aan westers imperialisme door een gelijkwaardige positie op het wereldtoneel op te eisen. Daarbij is de autonomie van het Afrikaanse continent essentieel.

Een tegen Frankrijk gerichte demonstratie, nagespeeld voor de video van Xrum Xax. Beeld marnel breure

Zwaktebod

Ndeye Nogaye Babel Sow (22), een van de initiatiefnemers van France Dégage: “Senegal heeft zich altijd opgesteld als de grote vriend en rechterhand van Frankrijk. Al onze presidenten zijn meelopers.” Sow is woordvoerder van Urgences Panafricanistes, een internationale organisatie die geleid wordt door intellectueel Kémi Séba (37). Die werd in 2017 Senegal uitgezet nadat hij tijdens een demonstratie een biljet van 5000 CFA in brand stak. Hij zou een gevaar zijn voor de openbare orde. 

Sow, charismatisch en welbespraakt, bewoont in haar eentje een huurappartement, wat zeer ongebruikelijk is voor een jonge Senegalese vrouw. Toen ze vanwege haar pertinente uitspraken steeds vaker in de media verscheen, stelde haar vader haar voor de keuze: stoppen of vertrekken. Het werd het laatste. 

Vanaf haar terras met uitzicht over de oceaan vertelt Sow dat het appartement onlangs overhoop is gehaald door vreemden. Afkomstig uit politieke kringen, vermoedt ze. “Een paar maanden geleden bood een politieke partij me 400 miljoen (600.000 euro) op voorwaarde dat ik me terug zou trekken uit acties tegen de CFA. Dat heb ik geweigerd, maar de boodschap is duidelijk: ik moet ophouden.”

Sow, die drie masterstudies volgt en aan een boek werkt, toonde al eerder standvastigheid. Een studiebeurs voor Frankrijk sloeg ze af. “Ik zie het als een zwaktebod dat Senegal zijn beste studenten naar Frankrijk stuurt.”

Politiek gezien vertaalt de toenemende kracht van het anti-Franse sentiment zich in een stijgende populariteit van Ousmane Sonko (44), die voor grotere Senegalese zelfstandigheid pleit en uit de CFA-zone wil. Bij de presidentsverkiezingen in februari kreeg hij 15 procent van de stemmen, vooral van jongeren. Volgens rapper Xrum Xax is de nieuwe generatie strijdbaarder dan de vorige: jongeren hebben het koloniale minderwaardigheidscomplex ingeruild voor Afrikaans bewustzijn.

Zelf baseert Xrum Xax, die in februari weer eens werd gearresteerd wegens opruiing, zich op een orthodoxe vorm van de islam: hij geeft vrouwen geen hand en maakte een clip waarin hij zich uitspreekt tegen homoseksualiteit. “Vroeger pasten Senegalezen zich aan. Ze deden hun best om netjes Frans te praten, maar mij kan het geen zak schelen of mijn grammatica klopt. Als ik ooit word uitgenodigd door de VN, eis ik een tolk die Wolof praat!”

De weerstand tegen de CFA neemt toe

De munteenheid CFA werd in 1945 door Frankrijk ingevoerd in de toenmalige Frans-Afrikaanse koloniën. Tegenwoordig wordt de CFA in veertien West- en Centraal-Afrikaanse landen als betaalmiddel gebruikt. De waarde, die aan de euro is gekoppeld, wordt door Frankrijk gegarandeerd en vastgesteld.
De CFA-landen zijn verplicht 50 procent van hun deviezenvoorraad bij de centrale bank van Frankrijk te deponeren. Die reserves worden door het Franse ministerie van financiën beheerd en gecontroleerd. Biljetten worden in Frankrijk gedrukt.
Voorstanders van de CFA verwijzen naar het stabiele karakter van de munteenheid. Tegenstanders benadrukken dat de autonomie en de economische ontwikkeling van de CFA-landen door de Franse belangen worden ondermijnd. Afgelopen vrijdag nog sprak de Franse minister van financiën Bruno Le Maire tegen dat de CFA geen goed ontwikkelingsmodel biedt. Volgens hem staat Frankrijk open voor ieder voorstel ‘ter verbetering’. 
De weerstand tegen de CFA neemt de laatste jaren toe. Niet alleen in Senegal, ook in Benin en Ivoorkust klinkt protest. 

Lees ook:

Afrika’s koloniale munt ligt onder vuur, letterlijk

Kemi Seba stak in 2017 een CFA-biljet in brand, uit protest tegen Frans neokolonialisme

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden