Afkomstig uit een township en toch zeer gewild op de arbeidsmarkt

Sibusiso Ngomane (m) legt Thandiwe Msibi (l) uit hoe het moederbord van een computer werkt.Beeld Bram Lammers

Townships liggen vaak ver van alle economische centra. Met wat hulp kunnen jongeren toch in de stad aan de slag.

Sibusiso Ngomane (31) solliciteerde een jaar lang op elke ICT-vacature die hij kon vinden, vertelt hij in een klaslokaal van het Rhiza-trainingcentrum in Orange Farm. Ngomane is een van de vijftig studenten die onlangs in deze Zuid-Afrikaanse township met een cursus programmeren begon. Hij had vroeger wel tijdelijke baantjes. "Maar voor vast werk wilden bedrijven een diploma zien én twee jaar werkervaring. Niemand wilde me aannemen."

Op het eerste gezicht lijkt dat vreemd. Op ICT-gebied kampt het Zuid-Afrikaanse bedrijfsleven met ernstige arbeidstekorten. Bovendien worden bedrijven via het Broad Based Black Economic Empowerment-systeem (BBBEE) gestimuleerd meer zwarte werknemers in te huren. Op die manier dient de historische achterstelling van niet-witte Zuid-Afrikanen tijdens de apartheid te worden rechtgetrokken.

Bedrijven die niet aan de BBBEE-eisen voldoen, maken geen kans op overheidsaanbestedingen en allerlei belastingvoordelen. Ngomane zou dus vanwege zijn huidskleur enorm gewild moeten zijn. Maar Orange Farm ligt overal ver vandaan, legt klasgenoot Thandiwe Msibi (19) uit. Het zakencentrum van Johannesburg, Sandton, is 60 kilometer rijden. Bedrijven komen nooit personeel werven in de townships.

"Orange Farm heeft een slechte naam", zegt Msibi. "Bedrijven denken dat hier slechts criminelen en drugsverslaafden wonen, dat niemand hier ambitie heeft." Ngomane knikt. "Als je solliciteert, kun je beter niet zeggen dat je in Orange Farm woont. Zij denken dat je vaak te laat zult komen omdat je elke ochtend anderhalf uur met de bus moet reizen, en dat je als het openbaar vervoer weer eens staakt zelfs helemaal niet komt. Ik geef bij sollicitaties altijd een vals adres op."

Opleidingen

De historisch ingesleten apartheidsgeografie is een groot probleem, onderkent Alef Meulenberg (30). De in Zuid-Afrika wonende Nederlander richtte vijf jaar geleden met een Zuid-Afrikaanse partner Rhiza op, dat probeert een brug te slaan tussen het bedrijfsleven in de voormalig witte steden en de arbeidskrachten in zwarte townships. In townships is doorgaans meer dan de helft van alle jongeren werkloos. Tegelijkertijd kampen veel sectoren juist met een gebrek aan adequaat opgeleid personeel.

Bedrijven hebben zelden goede ingangen in townships. Rhiza lost dit op door er relatief goedkope, officiële opleidingen aan te bieden in vaardigheden waaraan in Zuid-Afrika tekorten bestaan. Ook helpt het de ruim duizend cursisten aan stageplekken. Die zijn er in overvloed. Want BBBEE-regels stimuleren bedrijven niet alleen om meer zwarte werknemers in te huren, ze dragen hun ook op om 3 tot 6 procent van hun salarisuitgaven te reserveren voor leerplekken. De trainingsprojecten van Rhiza breiden zich dus snel uit over steeds meer townships.

Het maakt een wereld van verschil. Zodra de aanvankelijk als kansloos bestempelde townshipjongere een diploma bezit en hij werkervaring heeft opgedaan, is hij, zeker in vakken als systeemontwikkeling, programmeren of bedrijfsadministratie, opeens bijna verzekerd van een baan. Rhiza stelt met de bedrijven vervolgens een vijfjarenplan op om te zorgen dat de leerplekken ook resulteren in doorgroeimogelijkheden.

Lees ook: 

Zuid-Afrikaanse economie vaart wel bij zijn witte 'Zuidas', maar de welvaartskloof blijft

Zuid-Afrika is mede dankzij zakencentrum Sandton uit een economische crisis gekomen. Maar het succesvolste district van Johannesburg vergroot de kloof tussen arm en rijk.

Of Mandela trots zou zijn op het huidige Zuid-Afrika, dat is de vraag

Wie zijn eigenlijk de fakkeldragers van Gandhi, King en Mandela? Bongano Manjoli vertelt over de erfenis van Nelson Mandela.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden