Analyse

Afkeer van Teheran drijft Israel en Saoedi-Arabië in elkaars armen

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Het voorlopige nucleaire akkoord tussen Iran en westerse mogendheden is in grote delen van de wereld met opluchting en gejuich begroet. Maar in Israël en Saoedi-Arabië zijn de reacties koeler. Beide landen kijken met argusogen naar de toenadering tussen hun bondgenoot Amerika en hun aartsvijand Iran.

Meteen nadat het akkoord zaterdagnacht gesloten was, sprak de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe van een 'historische vergissing'. Hij gruwt ervan dat Iran in beperkte mate uranium mag blijven verrijken en dat de sancties worden verlicht. Een telefoontje van de Amerikaanse president Obama stelde hem niet gerust.

Saoedi-Arabië reageerde in eerste instantie helemaal niet op het akkoord. Pas gisteren kwam er een verklaring. Het land zag de overeenkomst als een 'mogelijke eerste stap' naar een kernwapenvrij Midden-Oosten, maar alleen als iedereen zich 'welwillend' zou opstellen. De traagheid en de voorzichtige formulering wijzen erop dat Saoedi-Arabië ernstige bedenkingen heeft en niet gelooft dat Iran de nucleaire afspraken nakomt.

Teleurstelling
De argwaan spitst zich nu toe op het Iraanse kernprogramma. Maar er zit veel meer achter, schreef de Britse analist Shashank Joshi gisteren op de BBC-website. Israël en Saoedi-Arabië voelen zich door Amerika in de steek gelaten, en ze zijn bang dat een gerehabiliteerd Iran zijn invloed in de regio zal vergroten.

Saoedi-Arabië was toch al teleurgesteld in Obama omdat die niet optreedt tegen de door Iran gesteunde Syrische dictator Assad. En Israël vindt dat Obama te moeilijk doet over de joodse nederzettingen.

Zo worden Israël en Saoedi-Arabië in elkaars armen gedreven door hun gezamenlijk afkeer van Iran en door hun ergernis over Obama's beleid. Terwijl het allerminst logische partners zijn - Saoedi-Arabië heeft de staat Israël niet eens erkend.

Sjiitische opstandelingen
De gezamenlijke Israëlische en Saoedische afkeer van Iran gaat terug tot 1979, toen Iran een islamitische republiek werd. Sinds die omwenteling roepen Iraanse leiders steevast dat ze Israël van de kaart willen vegen. Daar komt bij dat Iran de militante Hezbollah in Libanon steunt, en die groep is fel gekant tegen Israël.

Voor Saoedi-Arabië en de andere soennitische regimes op het Arabisch schiereiland geldt dat ze al decennia verwikkeld zijn in een machtsstrijd met het sjiitische Iran. Riad beticht Iran er van dat het sjiitische opstandelingen in Jemen en Bahrein steunt en de sjiitische minderheid in Saoedi-Arabië aanspoort tot verzet. In hun eentje kunnen Israël en Saoedi-Arabië hun vijand niet verslaan, maar samen zijn ze sterker. Analist Joshi verwacht dat ze op zijn minst hun inlichtingendiensten intensief zullen laten samenwerken, al was het maar om elke nucleaire overtreding van Iran direct aan Washington te kunnen melden.

Ook militair kunnen beide landen van elkaar profiteren. Als er over zes maanden een definitief akkoord ligt dat in Netanjahoes ogen te mager is, dan is het volgens Joshi goed denkbaar dat de premier zijn 'preventieve oorlog' tegen Iran begint, en dat Israëlische bommenwerpers daarbij door het Saoedische luchtruim mogen vliegen.

Mocht er inderdaad iets opbloeien tussen Israël en Saoedi-Arabië, dan biedt dat wellicht ook nieuwe kansen voor het Arabische vredesinitiatief uit 2002. Daarin erkennen de Arabische staten Israël, op voorwaarde dat het zich terugtrekt tot de grenzen van 1967 en zo een Palestijnse staat mogelijk maakt. Maar waarschijnlijker is wellicht dat de toenadering hypothetisch blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden