Review

Afkeer en fascinatie

Els Pelgrom: 'Ongeboren Roulf', ill. Jan Jutte, Querido, 99 p, f 22,90.

Een jaar na het verschijnen van 'De eikelvreters' had de schrijfster zelf ook geen idee van wat er nog zou kunnen komen. 'Misschien wel niets meer', zei ze toen opgewekt en voelde zich prettig bij de gedachte dat de toekomst wat dat betreft open lag. Het beeld van haar schrijverschap leek rond: uitstekend geschreven verhalen, zowel wat de realistische als de fantasieverhalen betreft; beeldende en suggestieve beschrijvingen van fotografische scherpte, maar nooit barok; een sterk inlevingsvermogen, of het nu om een mus gaat, een varken of een doodziek meisje dat de droomreis van haar leven maakt; en een keuze voor de underdog, die in zijn kracht en schoonheid beschreven wordt en nooit als zielepiet.

Toch publiceerde Els Pelgrom onlangs weer een nieuw boek - 'Ongeboren Roulf' - waarmee ze zich weer onttrekt aan deze weergave van haar schrijverschap tot nu toe.

De omslag van het boek ziet er niet bepaald appetijtelijk uit: een schlemielig mannetje met een gezicht dat op de volle maan lijkt staat voor een wanstaltig dikke vrouw met een kroontje op haar hoofd, alsof hij zo uit haar geboren is. Een hoogst merkwaardig duo: extremen van de menselijke soort, die overigens niet de indruk wekken zielig te zijn. Ook de illustraties in het boek, van Jan Jutte, tonen geen mooie figuren met wie de lezer zich graag zal identificeren.

Maar bij lezing blijken deze illustraties wel heel adequaat te zijn: het verhaal gaat voor een groot deel over afwijkende mensen en mensachtige mutaties, trol-achtig, geheimzinnig, onverklaarbaar en...vanzelfsprekend aanwezig. Het geheel is gebaseerd op een Gronings volksliedje met een sfeer van witte wieven en zoute storm: 'De moan schient deur de roeten./ Het duuster loert hier as 'n wolf,/ De stille nacht is boeten.../ En hoog in 't goul...ff.../ Zit Ongeboren Roulf!'

Die sfeer bepaalt het verhaal, dat zich grotendeels afspeelt op een grote, Groningse boerderij, ergens in de tijd dat de radio zijn intrede deed. Koosje en Simon zijn de dochter en zoon des huizes; dikke Berta is de inwonende keukenmeid, vader is welgesteld maar gierig - een radio komt er niet in huis - en moeder ontbeert elk initiatief. Als moeder bevalt van Simon, bevalt Berta van een merkwaardig ventje dat als lopend en sprekend wezen ter wereld komt. 's Nachts verkent het de wereld op bevel van Berta, maar overdag kruipt het angstige wezentje terug in de buik van zijn moeder, die hem daarom 'Ongeboren Roulf' noemt en het verder maar zo laat. Koosje eet voortdurend: veel, vet en zoet en ook dat wordt beschouwd als een speling van de natuur. Op de jongste na, Simon, is niemand in het huis normaal, maar de vertelster geeft daar in het hele verhaal slechts een keer een oordeel over: "In dat kille grote huis, waar gierigheid, luiheid en vadsigheid hand in hand gingen, groeide hij (Simon) op tot een flinke, zachtmoedige man. Hoe dat mogelijk was is het geheim van de natuur."

Koosje schrikt zich in het donker van de boerderij lam als ze de ogen in het bleke maangezicht van ongeboren Roulf ziet, maar Simon speelt 's nachts gewoon met het wezen, dat schrikachtig en ongevaarlijk blijkt te zijn. Uiteindelijk raakt ook Koosje - die afzichtelijk dik wordt - aan hem gewend en komen beiden via Simon als bezienswaardigheid op een kermis terecht, waar ze redelijk gelukkig zijn.

'Ongeboren Roulf' en Koosje zijn fenomenen waarvan het er - zoals in volksverhalen - niet toe doet of ze bestaan of niet. Toch houden ze beiden iets menselijks en dat maakt het verhaal boeiend.

Niet eerder heeft Els Pelgrom geschreven vanuit zo'n donker schemergebied van menselijk leven, waar afwijking, scheefgroei en bovennatuurlijkheid gedijen als elfenbankjes op een rottende boomstam. 'Ongeboren Roulf' heeft iets van een literair onderzoek naar de woekeringen van het menselijke, zowel lichaam als geest. Een gedurfd verhaal, knap geschreven, maar de gemengde gevoelens die de omslag wekten zijn na het lezen versterkt: afkeer en fascinatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden